Monday, 16 April 2018

अमृत मुजूमदार!

अमृत मुजूमदार! आजही माझ्याडोळ्यापुढे लख्ख उभे आहेत. आहेत? छे नाही नाही, आहेत नव्हे  "आहे!". मधे ३० एक वर्षे गेलीत पण तो स्पष्ट आठवतो. वयाने बराच मोठा असला तरी आम्हा लहानग्यांचा  "अरे तुरे" प्रकारातला हक्काचा काका . तारवटल्या लाल डोळ्यांचा. रुबाबदार. डोईभर भरगच्च केस असणारा. अमृत काका.
    आयुष्यात त्याने एकच चूक केली. देशमुखांच्या वाड्यात बि-हाड थाटलं! घर कसंचं ते? बेसमेंटला चारही बाजूने बंद करून तयार झालेली एक दहा बाय दहाची खोली होती ती. नळाच्या बाजूची. म्हणजे त्या नळाला एक दिवसा- आड पाणी यायचं आणि देशमुखांच्या वाड्याला खच्चून जाग यायची. खुद्द देशमुख वगळता तिथे पाच बि-हाडे . नळावर पाणी भरताना भांडावेच लागते या जागतिक नियमाची कास धरून एरवी शहाणी वाटणारी, अडीनडीला एकमेकांसाठी धावून जाणारी बि-हाडे इथे कच खायची अन् पद्धतशीर वाद घालायची. शिवाय आम्ही कच्ची- बच्ची १२ मुलं. आई- वडीलांना मदत म्हणून पिटूकल्या बादल्या किंवा घागरी घेऊन पाण्याच्या रांगेत उभे राहून यथासांग गोंगाट करायचो. तरीही अमृत काका हूं की चूं न करता कसा गाढ निजलेला असायचा देव जाणे ! नळावरून पांगापांग होताना एखादे आजोबा अमृत काकाच्या खुराड्याचा दरवाजा ठोठवायचे आणि "पाणी भरून घे रेsssssss" अशी हाळी टाकून निघून जायचे.  आपले लाल- तांबडे डोळे घेऊन, पिंजारलेल्या केसांचे ते लुंगीबहद्दर वीर, तोंडात ब्रश कोंबून, स्टीलची बादली घेऊन पाणी भरायला जातानाचा अवतार आजही चांगला ध्यानात आहे.
            ....... तर हा अमृत काका पोटापाण्यासाठी काय करतो. कुठे जातो. त्याचे लग्न वगैरे झालेले आहे काय. या कशाशीही आमचा संबंध नव्हता. आम्हाला फक्त एक गणित ठावे होते की सकाळाची शाळा संपवून आम्ही घरी आलो आणि आमच्या मातांनी आमचे उदरभरण केले की आम्ही सारे काकाच्या दाराबाहेरच्या अंगणात खोखो, लंगडी, लगोरी इत्यादी खेळण्यास जमायचो.  हे अंगण पाणी भरण्याच्या आणि आमच्या लगोरीच्या लगबगीने पवित्र झालेली जागा आहे आणि ह्यावर फक्त आमचाच हक्क आहे, असे आम्ही त्यावेळी देशमुखांनाही ठणकून सांगितले असते, असे आज वाटते.

           आमचा सुरेख गलका सुरू असताना "मुले ही देवाघरची फुले" असे अजिबातच न वाटून घेण्या-या देशमुख आज्जी खणखणीत आवाजात, "घर- दार नाही का मेल्यांनो? चला पळा आपापल्या घरी.." अशा दरडावायच्या,  अगदी तेव्हाच खाडकन दार उघडून "खेळू द्या हो आज्जी, लेकरंच ती.  खेळतील तोवर त्यांच्या आयाही  घरातली चार कामे उरकून घेतील" अशी आमची बाजू सावरणारी "अमृतवाणी" व्ह्यायची! आज्जीही खमक्या आवाजात, "तूच्च लाडावून ठेवले आहेस ह्या धेडगुज-यांना" असा आमचा यथोचित सत्कार करून, पुन्हा वेताच्या खुर्चीत शिवीमाळ ओह्ह चुकले, जपमाळ ओढत बसत.
              आम्हाला अनायसे उघडे झालेले अमृतकाकाच्या खुराड्याचे दार मात्र एका अदभुत दुनियेची हाक असायची. खुराडे! खुराडे?? छे! ती तर एक कलाकाराची दुनिया होती. छोटासा पलंग. एक स्टिलची बादली. एक स्टोव्ह आणि २-३ भांडींचा तो संसार. पलंगावर बसताच आपल्या डोक्यावर डाव्या भिंतीपासून उजवीकडच्या भिंतीवर ठोकलेल्या खुंट्यांना बांधलेली नायलॉनच्या दोरी,  इन मीन चार कपड्यांच्या भाराने अकाली वाकून डोईवर आशीर्वाद द्यायची. बाकी फरशी दिसणारच नाही... इतकी सर्वत्र कागदं विखुरलेली. वृत्तपत्रांचे ढिगारे. मासिके. एका पेल्यामध्ये टोक काढून ठेवलेल्या पेन्सिली. पलंगावर म्हणू नका , स्टोव्ह जवळ म्हणू नका, अहो स्टील बादलीवरच्या झाकणावरही तुम्हांला खोडरबरांचे थोटके सापडतील! आणि त्या खोलीच्या ह्या अवताराला अगदी साजेसा, वायरच्या पिळाला लटकलेला, भक्क जळणारा पिवळ्या प्रकाशाचा सिक्स्टीचा बल्ब!!
              काकाने काढलेल्या शेकडो स्केचेससे आम्ही प्रामाणिक दर्दी प्रेक्षक!  ती चित्रे आम्ही कित्येक तास पहात बसलेलो आहोत. काय नसायचं त्यात? लहान बाळं, मोठ्या बायका, म्हातारे पुरूष. लोकांचा जमाव. उडणारे पक्षी, झोपलेले आजोबा एक ना अनेक.  ब-याच कागदांवर तर नुसते हात, किंवा पावलं. एखाद्या कागदावर फक्त डोळे. विविध प्रकारचे, पूर्ण उघडलेले, झाकलेले , मोठे- लहान- पिचके, डोळेच डोळे.  काही कागदांवर तर नुसत्या रेषा. आम्हाला कुठलीही कागदं घेऊन रेघोट्या ओढण्याची मुभा होती. खेळलेल्या मातीच्या हातांनी पाणी पिण्याची मुभा होती. काकांच्या डब्यामधून साखर, चिवडा खाण्याची मुभा होती. इतकंच काय तर पेन्सिलीला टोक काढताना तुटले तरी पुन्हा- पुन्हा टोक काढण्याची मुभा होती!!!

मला आठवतं, हळू- हळू ह्या काकावर आमचा इतका हक्क आम्ही दाखवू लागलो की कधी त्याने दरवाजा उघडला नाही,  तर त्याच्या खिडकीला बेधडक ढकलून आम्ही त्याला हाका मारायचो. एकदा तर त्याला कितीही हाका मारून जागच येईना तेव्हा लहान लहान खडे मारून त्याला जागे केल्याचीही आठवण आहे. आम्हा कलंदर मुलांवर न ओरडण्याचा संयम त्याने कुठे मिळवला असेल? शिवाय त्याने दार उघडाताच,  खिंडीदरवाजातून ताज्या दमाची शूर मावळ्यांची फळी आत शिरावी आणि गडाचा ताबा घ्यावा ह्या आवेशात आम्ही आत शिरायचो आणि त्याच आवेशात "दार उघडायला इतका कसा रे उशीssssर?" असा उलट प्रश्नही करायचो. तेव्हा "हे बघ मी रात्री काय काढलं?" म्हणत एक सुंदर रेखाचित्र तो आमच्या  हाती द्यायचा. आज कळतं ते चित्र कुठल्यातरी मासिकात, वृत्तपत्रात छापायला जाणार असायचं. ही अवली काट्टी चित्राचे तीन- तेरा वाजवतील का, अशी पुसट भितीही त्या माणासाच्या मनी नसायची!
             कधीतरी आमच्यापैकी कुणाचे आई किंवा वडील येऊन "नका रे त्या काकांना त्रास देऊ, कामं असतात त्याला" असे म्हणून सा-यांना घेऊन जायचे. आम्ही खट्टू मनाने घरी जायचो. मला आठवतं, त्याला आमची बि-हाडे जेवायला बोलवायची, अनेकदा "बाबारे एकटा जीव आहेस, ये छान जेवून जा" अमृतकाका मात्र हात जोडून विनम्रतेने नकार द्यायचा. त्याच्या घरी बहुतांश वेळा स्टोव्ह वर मुगाची खिचडीच रटरटत असायची!
आणि तो बल्बच्या प्रकाशात मान खाली घालून कागद पेन्सिलीशी तास न् तास रमायचा. आम्हालाही त्याने छंद लावला. रेघोट्या ओढण्याचा. आकार काढण्याचा. चित्रे काढण्याचा.
   आमच्यातली खेळण्याची रग तो आम्हाला चित्रे काढायला लावून जिरवी. आम्हाला अर्थातच काही विशेष कधी जमले नाही. पण आमच्या लीलांना लीलया पेलणारा, न वैतागणा-या काकाचा लळा मात्र खूप लागला. काकाला शेकडो प्रश्न विचारावीत आणि त्याने प्रत्येकाचं निरसन करावं हा आमच्यातला करार. खेळता खेळता अचानकच आमच्या कोणात भांडण जुंपायचं अन् मग मात्र त्याची त्रेधातिरपीट उडायची. वाद, भांडणे हे काही त्याला पेलायचं नाही.

                            पुढे पुढे आम्ही वरच्या वर्गात गेलो. अभ्यास वाढला. काकाकडे विशेष चक्कर पडली नाही तरी रविवार मात्र त्याच्याच खोलीत जायचा. मधे अनेक दिवस हा थेट गायब झाला! कुणी म्हणे अवली होता, गेला सोडून. कुणी म्हणे चित्रे काढून काय पोट भरतं, गेला असेल दुसरं काही करायला. कुणी म्हणे देश सोडून गेला. एक ना अनेक तर्क ऐकू आले. साधारण १५ दिवस उलटल्यावर,  देशमुख आज्जी "ऐसपैस दहा बाय दहाच्या खोलीकरता भाडेकरु हवा" अशी जाहिरात देऊन मोकळ्याही झाल्या. आम्हीही त्याच्या अचानक जाण्याने गोंधळलो होतो पण मनात ठाम विश्वास होता. की, काका येणार.
             महिना उलटला असावा. एके दिवशी हातात ट्रंक घेऊन काका मागोमाग चक्क काकू आली!  तिचं देशमुख वाड्यानं त्याच्या शिरस्त्याने स्वागतही  केलं. ओट्या भरल्या. पंगती झाल्या. आपल्या कजाग आणि व्यवहारी स्वभावाला धरून देशमुख आजीने प्रामाणिकपणे भाडेवाढही मागितली.  अमृतकाकांना परवडत नसावे. कशीबशी बेताची भाडेवाढ ठरली. आज्जी नाखुषीने मिळेल तेवढी वाढ घेऊन गप राहिली. दिवस उलटू लागले तसे अमृतकाकू देशमु़ख वाड्यात छान रुळली. नेमाने नळावर पाण्याला येऊ लागली. बिचारी भांडत मात्र कधीच नसे.
               खरं सांगायचं तर,  आम्हांला सुरूवातीला काकू काही विशेष आवडली नाही. म्हणजे ती वाईट वगैरे नव्हती पण आमच्या हक्काच्या जागेवर तिस-याच कुणीतरी हा असा आगंतुक केलेला शिरकाव आम्हाला काही रूचला नाही. बरं एवढ्यावर निभावतं, तरी ठीक. इथे पहावं तर काका- काकूत जरा जास्तच गट्टी! काकाची चित्रे आमच्याआधी तिच्या हाती जाऊ लागली. तीही बरीच कौतुक वगैरे करत असेल. आम्ही लहानगे आपले  "वा काका, कित्ती छान" इत्यादीच्या वर न जाणारे. ती मात्र बराच वेळ चित्रांत काय पहात राही कोण जाणे! आणि ती आम्हाला खूपण्याचे दुसरे मोठ्ठे कारण हे की, काकाची खोली गरजेपेक्षा जास्त स्वच्छ राहू लागली!! सगळी कागदे एकावर एक रचलेली. खोडरबरे एका वाटीत. पेन्सिलीचा कुठे म्हणून कचरा नाही. नायलॉनची दोरी आशीर्वाद देईनाशी झाली. काका उगाच स्वच्छ वगैरे दिसू लागला. शिवाय काका चित्रे काढताना ही पण काढायला बसे!! बाकी तिची बोटे लांब निमूळती छान. तशी ती स्वभावाने वाईट नव्हती असेच म्हणूया, नाहीतर आम्ही येताच आमच्या हातावर काही बाही का ठेवले असते? नवा पदार्थ केल्यास आग्रहाने खाऊ का घातले असते. फार बोलकी नव्हती तशी. पण जितके बोलायची ते फार जिव्हाळ्याने असायचे.. वाड्यातल्या बायकांच्या गप्पाष्टकांपेक्षा तिला चित्रांतच रमायला आवडायचं. हे एकूणात असं नवं समीकरण होतं.  बाकी, आम्हां मुलांना दह्याचे विरजण मागून आणायला, एक घर वाढले, एवढे खरे.

             सालाबादाप्रमाणे, देशमुख आज्जी सगळ्या भाडेकरूंकडून भाडेवाढ घेई. ती मागणी बरेचदा अवास्तव असे. मग सारे कुटूंब एकत्र येऊन बोलणी करत व अमूक एक आकडा वाढ म्हणून स्विकारली जाई. ती वाढ मनासारखी नसल्याने पुढे अनेक दिवस आज्जी धुसमूसत राही. एके दिवशी आज्जीच्या गलक्याने सारी बि-हाडं खाली उतरली. तिन्ही सांजेची वेळ. जो तो आपापल्या घरी काही- बाही करत होता, हातचे सोडून सारे धावले, म्हातारीला काही झाले की काय अशी सा-यांना भिती. पाहिले तर पुढ्यात अमृतकाकू नी आज्जी तिला बोल बोल बोलतेय. आज्जीच्या घरातून काहितरी गहाळ झाले होते नि मोलकरणी व्यतिरिक्त काकूच घरात येऊन गेली होती. मोलकरीण गेले १७ वर्षे आज्जीकडे काम करतेय, ती कशी आगळिक करेल! तेव्हा ऐवज लंपास करणारी काकूच, अशा खात्रीने तिचा रीतसर पाणउतारा सुरू होता. सगळ्यांच्या मध्यस्थीने ते प्रकरण शांत झालं. परंतू त्यानंतर दोन दिवस तो वाडा शांत शांत होता. मावळेही गार होते.
                            पण काकाशिवाय करमेल ते त्याचे मावळे कसले!! रविवारी नेमाने काकाच्या घरी हजेरी लागलीच. पाहिलं तर हे दोघे सामानाची बांधाबांध करताना दिसले. खबर वायूवेगाने सा-या बि-हाड्यांतून फिरली. बघता- बघता एकूण एक बि-हाडकरू तिथे दाखल झाला. एक आज्जी वगळता! सा-यांच्या लेखी आजीचे वागणे फार मनाला लावून घेण्यासारखे नव्हते. घर मिळणे, बस्तान बसवणे सोपे नव्हते. तेव्हा झाल्या प्रकरणाला इतक्या जिव्हारी लावून घेऊ नकोस, असे परोपरी सारे त्याला सांगू लागले. पण काहीच फरक पडला नाही. दुखावलेले जीव मुकपणे सामान बांधत राहिले. तासाभरात  खोली ओकी बोकी झाली. सगळा संसार चार पिशव्यांत आला. आम्ही तर फार सैरभैर झालो, हा काका आम्हाला सोडून जाऊ शकतो हेच आम्हाला पटण्यासारखे नव्हते. त्याच्या त्या छोट्याश्या खोलीत आमचं काय काय नव्हतं? बालपण होतं, त्याने जपलेलं. हळूवार जपलेलं बालपण. त्याच्या प्रत्येक कागदाला लपेटलेलं. त्याच्या चित्रांतून उमटलेलं. तिनेही काही काळातच आम्हाला लळा लावला होता. तिच्या प्रत्येक डब्यांवर आमच्या बोटांचे ठसे होते. ते सगळं गुंडाळून दोघे निघाली. तिच्या अवमानाने दुखावलेली, स्वतःच्या स्वभावाला धरून वाद- विवाद न करता, आज्जीला एकही प्रश्न न करता! दोघेही निघाली. सगळ्यांचा त्यांनी मुक निरोप घेतला. सारी हळहळली. आम्ही पोरं काकाला बिलगलो. डोळ्यांत पाणी आणून आमचे डोळे पुसून तो निघाला. तो गेला. वाडा अजूनच शांत करून गेला.

आज्जीने न चुकता दुसरे दिवशी  "ऐसपैस दहा बाय दहाच्या खोलीकरता भाडेकरु हवा" जाहिरात दिली.
                कुणी म्हणाले, अमॄत पुन्हा एकदा भाडेवाढ देऊ शकला नाही म्हणून आज्जीने कांगावा केला, कुणी म्हणाले आज-काल कुणाचा भरवसा नाही. चांगले दिसणारेही चोरी- मारी करतात. कुणी काय, तर कुणी काय. वाडा कित्येक दिवस कुजबूजत राहिला!
           आम्ही मुलं अंगणातून वर येताना काकाची बंद खोली पहायचो. पिळाला लटकलेला बल्ब खिडकीतून दिसायचा. स्टोव्ह ठेवलेल्या कोपर्‍यात भिंतीवरचा तेलकट काळा डाग तेवढीच त्याच्या अस्तित्वाची खुण!
                               
           माझ्याकडे एक स्केच आहे, माझ्या बालपणीचं. लहानग्या डोळ्यांत पुरेपुर निरागस भाव असलेले चित्र. निरागसता टिपणं, ती टिपून चित्रात हुबेहुब उतरवणं हे सोपं नाही. त्याकरता चित्रकाराचं मन- हृदय अपार संवेदनशील असावं लागतं. त्याच्या कुंचल्यात ती जादू  असावी लागते. अशा संवेदनशील मनाला समजून न घेऊ शकणारे लोक खरे अभागी. आणि अशा मनाशी जोडले गेलेले लोक, ख-या अर्थाने समृद्ध!  बालपण समृद्ध करणारी ती "अमृत" अशी चित्राखालची सही मला निरंतर सोबत करणार आहे....

-Bageshree

Wednesday, 11 April 2018

पुन्हा सांग गीता

आपुलीच नाती। आपुलेच लोक।
दाताखाली ओठ। आपुलेच ।।
गाऱ्हाणे सांगावे । कुणापाशी आता ।
कर्ता करविता । एक झाला ।।
विरोधात उभे । सान थोर सारे ।
संग्रामाचे वारे। घर भेदी ।।
नात्याच्या संग्रामी। मनाचा अर्जून।
जाई कोमेजून। युगे युगे ।।
कृष्णा रे मुकुंदा । धाव तूच आता ।
पुन्हा सांग गीता। मार्गदर्शी।।
-बागेश्री देशमुख

Friday, 30 March 2018

आनंदी गोपाळ जोशी

आज आनंदी गोपाळ जोशी यांचा १५३ वा वाढदिवस....!!
एक लहानशी यमू. जिचं लग्न गोपाळरावांशी झालं. म्हणजे एका बिजवराशी. गोपाळरावांच्या पहिल्या बायकोला देवाज्ञा झाल्यावर वयाच्या साधारण पस्तीशीत त्यांचं लग्न ९ वर्षांच्या यमूशी लग्न झालं!
फारच विजोड जोडपं. ती अल्लड. नाजूक. लहानगी..  हे फारच बुद्धिमान, उच्चशिक्षित. राकट. वयाने थोर.
यमूला नहाण आल्यावर ती गोपाळरावांकडे आली.
तिच्या लहान सहान वागण्यातून तिच्या प्रखर बुद्धिमत्तेची जाणिव गोपाळरावांना झाली!
ही मुलगी शिकली पाहिजे. हिच्यावर उत्तम संस्कार झाले पाहिजेत असं त्यांच्या मनाने घेतलं आणि त्यांच्याकडे तिचं शिक्षण सुरू झालं.
अगदी अक्षरओळखीपासून ते वागण्या बोलण्यातल्या संस्कारापर्यंत शिकवणी सुरू झाली.
दिवसभर घरकाम आणि उरलेल्या वेळात शिक्षण! शेजार पाजार, घरातली माणसं सा-यांनी दोघांना वेड्यात काढलं.
पण तिने शिक्षणात कमालीची प्रगती दाखवली.
त्या प्रगतीने गोपाळरावांना हुरूप आला. तिला काय काय शिकवू, असे त्यांना झाले. अनेक लेखक, पुस्तके ती वाचू लागली.
हळू हळू गोपाळरावांच्या खांद्याला खांदा देऊन बौद्धिक खलबतं करू लागली!
छानसे लुगडे नेसून त्यांच्याबरोबर समुद्रावर फिरायला जाऊ लागली..
तिने बूट घातले म्हणून, नव-याबरोबर फिरायला जाते म्हणून लोक सज्ज्यांतून, खिडक्यांमधून अंगावर शेणाचं पाणी टाकयाचे. पण गोपाळरावांनी तिला समाज चौकटीच्या बाहेर नेले. त्या काळातल्या गंजलेल्या स्त्रियांपेक्षा वेगळी, आत्मविश्वास असलेली, स्वाभिमानी "आनंदी" त्यांनी घडवली.
तिचे शिक्षण अविरत सुरू ठेवले. त्यातुन एक उमदे व्यक्तिमत्व ते घडवत राहिले. फक्त पुस्तकी शिक्षण नाही तर तिच्या मनावर संस्कार करत राहिले.
दोघांत आधी घट्ट मैत्री आणि नंतर नवरा बायकोचे नाते फुलले.
आनंदीला दिवस गेल्यावर ती बाळाच्या सुखस्वप्नात रमली आणि गोपाळरावांची विलक्षण चिडचिड झाली. तिचे अभ्यासातले लक्ष उडाले म्हणून. ते किती तिला अभ्यासात गुंतवत, पण तिचे चित्तच था-यावर नसे. बाळ झाले. ती रमली. बाळ- संसार हेच तिचं विश्व झालं. आणि दुर्दैवाने एका आजारपणात ते बाळ गेले. बाळाच्या नावाने डोक्यावर बादलीभर पाणी ओतून घेऊन गोपाळरावांनी तिला दुसरे दिवशी अभ्यासाला बसवली जणू तिच्या प्रगतीतला एक अडसर नाहीसा झाला.
पुढे पदरचे पैसे मोडून तिला उच्चशिक्षणाकरता परदेशी पाठवली. तिथे गेल्यावर मात्र तिला गोपाळरावांचे विचार त्रोटक वाटू लागले- साहजिक होते- तिने आता जग पाहिले होते. गोपाळराव भारतातल्या कर्मठ, संकुचित विचारसरणीच्या समाजातच राहून गेले होते. ते तिथेच होते, ती उंच गेली होती! पण ती जिथे उभी होती, तिच्या पायांखाली शिडी होऊन गोपाळराव उभे होते, ही जाणिव तिने मनातून कधी पुसली नाही. त्यांच्याशी कायम घट्ट राहिली, विनम्र राहिली.
ती भारताची पहिली- वहिली डॉक्टर होऊन परत मायदेशी आली. दुर्दैवाने पुढे अल्पायुषी ठरली पण तिने त्या काळात, त्या विपरीत समाजव्यवस्थेतून बाहेर जाऊन "पहिली डॉक्टर" असण्याचा मान पटकवला...

विचार येतो,

यमूच्या आयुष्यात गोपाळराव नसते तर?
त्यांचा तो वेडा ध्यास नसता तर?
आनंदीनेही त्यांच्या वेडात स्वतःला असे झोकून दिले नसते तर?
.... तर इतिहास घडलाच नसता!

आज कुठे आपण स्त्री- पुरूष यांतील श्रेष्ठ कनिष्ठतेचा वाद करत बसतो..

दिडशे वर्षांपूर्वी त्या दोघांनी एकमेकांना अजोड साथ देत एक इतिहास घडवला. सगळं काही आपल्या मनात, विचारांत असतं.
"एकमेकांशिवाय दोघे अपूर्ण असतात" हे निसर्गाने अधोरेखित केलेलं सत्य आहे.
.. आणि ती अपूर्णता मान्य केली की पूर्णत्वाकडे जाता येतं, हे आनंदी- गोपाळ या जोडीने दाखवलेलं प्रात्यक्षिक.
 त्या जोडीला, त्यांच्या झपाटलेपणाला, अमूर्त ध्यासाला माझं त्रिवार वंदन.
-बागेश्री

Wednesday, 28 March 2018

आयुष्याचं पुस्तक

प्रत्येक क्षणांची अक्षरे होऊन उमटत आहेत,
आयुष्याची पानं सरसर सरसर भरत आहेत!
आपण केवळ मागचं पान
उघड्या डोळ्याने पाहू शकतो
नवा मजकूर उमटताना
सावध राहून लिहू शकतो..

तसंही शेवटी

प्रत्येकाचंच होणार आहे,
एक पुस्तक!
सांगेल जे जगाला
गोष्ट स्वतःची, निरंतर
थोडी चूक थोडी बरोबर
तरी देखील सविस्तर...
म्हणून आपण फक्त
इतकंच करावं,
जगाच्या लक्षात राहील असं
एक पान भरावं.
-बागेश्री

Friday, 23 March 2018

तसं तर, कुणीच कुणाचं नसतं...

१.
बस भरलेली होती. मधल्या जागेत माणसे उन्हाने निथळत उभी होती.. पुढच्या थांब्याला चार पाच तरूणांसोबत एक म्हातारे गृहस्थ आत आले. बस घर्र घर्र करत आचके देत निघाली.  कसा-बसा बॅलॅन्स साधत आजोबा वरच्या कडीला धरून उभे राहिले. टिकिट काढले. महिलांसाठी आरक्षित खुर्चीतल्या बाईने सारे पाहिले. आजोबांना आपली सीट दिली.  आपले आठ महिन्यांचे पोट सुरक्षित राहिल अशा बेताने उभी राहिली. नुकती मिसरूड फुटू लागलेल्या एका मुलाला परिस्थितीचे भान आले. त्याने पटकन आपली खुर्ची गर्भारशीला दिली. मघाच्या आजोबांनी त्या मुलाची स्कूलबॅग आपल्या मांडीवर घेतली. तिघे अनोळखी ओळखीचे हसले.

तसं तर कुणीच कुणाचं नसतं....
-------------*****-----------------
२.
त्याला ऑफिस मधून निघायला रात्रीचे नऊ झाले. ट्रॅफिक पार करत घरी जायला कमीत कमी दीड तास तरी लागतो. म्हणून घाईने कार काढली. रस्त्याला लागला. एकाएकी जाणवलं. कडकडून भूक लागलीय. मिटींग्सच्या नादात दुपारी एक नंतर तोंडात काहीच टाकलेलं नाही. मग आठवलं डब्यात चटणी आणि घडीच्या पोळीचे मस्त दोन रोल्स आहेत. पण डबा मागच्या सीटवर. प्रयत्न करून पाहिला पण हात पोचला नाही. रस्त्यावर लक्ष एकाग्र केलं. एम. एम वरच्या गझलांमध्ये आज रोजच्यासारखे मनही रमेना.  तेवढ्यात एक लांबलचक सिग्नल लागला, पटकन सीट बेल्ट सोडला. झडप घालून मागच्या सीटवरचा डबा मिळवला. रोलचा घास घेणार इतक्यात डोळ्यांत भूक घेऊन एक पिटूकला काचेबाहेरून त्याच्याकडे पाहू लागला. त्याने काच खाली केली. एक रोल त्याला दिला. दोघेही खाऊ लागले.... 

तसं तर कुणीच कुणाचं नसतं....
-------------*****-----------------
३.

तिची पाठ आखडली होती.. घरगुती उपाय झाले. वैद्य झाले. पाठीचे दुखणे मानेत गेले. मान अडकलेला टेबलपंखा झाली. अधनं मधनं घेरीही येऊ लागली. शेवटी स्पेशालिस्ट कडे गेली. तब्बल महिना दीड महिन्यानंतर निदान झालं. योग्य उपचार मिळाला. मान सुटू लागली. येत्या गुरूवारी फॉलोअप आहे. तिला आठवलं. ३ महिन्यापूर्वी तिच्या कामवालीने अशाच दुखण्याकरता रजा घेतली. पण ती रजा वाढत गेली. कामवाली आली तेव्हा हिने तिच्यावर तोंड्सूख घेतले. आजही तिच्या बाईची मान अडकलेलीच आहे. गुरूवारी जाताना ती कामवालीला घेऊन गेली. आता दोघींचीही योग्य ट्रीटमेंट सुरू आहे.

तसं तर कुणीच कुणाचं नसतं....

-बागेश्री

Tuesday, 20 March 2018

चिमणी

मी तुळशीपाशी, लावता पणती एक
अंगणात शेजीची, येते चिमणी सुरेख

कसे गाल गुलाबी, कानी झुलती डूल
हातात बाहुली आणि जाईचे फूल...
अन् म्हणते करूनी गाल गोबरे मजला,
"पाहूनी मला का, रडूच येते तुजला?"

तिज सांगू कशी मी, गोड पाहूणी तू गं
तव प्रेमाचे हे  भरते येई मला गं..
तू सरसर सरसर होशील बाळा मोठी
अन् जाशील उडूनी पुन्हा न फिरण्या पाठी

जणू सारे समजले, अशी हलवते मान
अन मला सांगते "खाऊ आण जा छान"
मी गंमत देता, बाहुलीत ती रमते
तिला घास भरवते, गुज मनीचे करते...
मग पावडर खोटे, तिट टिळाही देते
हृदयास धरूनी "राणी माझी" म्हणते

मग मलाही वाटे, घ्यावे शिकून जरासे
हे तंत्र खुशीचे, गाणे आनंदाचे ...

ती भुर्रकन जाते, आली तैसी उडूनी
अन् साठवते मी, आत-आत ती चिमणी...

©बागेश्री देशमुख

Thursday, 8 March 2018

दागिना

सोडून दिलेल्या को-या पानांवर
लिहिणार होते काही कविता...
परिस्थितीचा चटका
नात्यांची धार
सावरलेला हुंदका
आपल्यांचे वार...
काळजातले ढग
नाचणारा मोर
हरवलेले चित्त 
राधा भावभोर..
गेला राहून लिहायचा
पाऊस तो गारांचा
वेडावारा सोसाट्याचा
धपापते उर,
निरोपाच्या कातरवेळचे
डोळ्यांमधले पूर.....

वेळेच्या काट्यानेच कधी, दिली नाही उसंत
नाही टिपली पानगळ, टिपला नाही वसंत

आता मी ती सगळी कोरी पानं, एकत्र करून
घडवलीय वही.. एक, स्वच्छ, कोरीपान वही!
आणि जपते तिला जिवापाड.. तसाही
माझ्याकडे एक तेवढाच तर आहे,
ठेवणीतला दागिना..!

-बागेश्री

Thursday, 22 February 2018

संन्यस्त

माझ्यामधला संन्यस्त वैरागी
नेसत नाही भगवी वस्त्रं
चढवत नाही लाकडी खडावा
नाही झोपत जमिनीवर
की जगत नाही,
झाडपाल्यांवर!

स्वच्छ नेटका
शांत स्तब्ध
आत्ममग्नसा,
अडकवतो खांद्याला 
रिकामी झोळी आणि
करत राहतो मुसाफिरी,
या दुनियेची..

तो जगतो, केवळ
आत्ताचा क्षण! कारण
झटकलीय त्याने
कालची काजळी
उद्याचा घोर..
वागवत नाही तो
ओझं षड्रिपूंचं
आपल्या डोईवर...

रिकामी झोळी
रिकामीच राखण्याचं
व्रत तेवढं घेऊन,
राहतो करत मुसाफिरी..
माझ्यामधला... संन्यस्त वैरागी!
-बागेश्री

Sunday, 18 February 2018

गारठा

आपण हात पुढे करून
अलगद घ्यावे उतरवून
आपल्या लाडक्या व्यक्तीला,
आपल्या भावनेत...
आणि मग
द्यावी लोटून
ती भावनेची होडी
आपल्याच अस्तित्वाच्या
मुग्ध डोहात....
....त्या व्यक्तीनेही
करावा मुक्त विहार
हाकावी होडी बिनदिक्कत
नि घ्यावी जाणून डोहाची
शांतता, स्तब्धता
प्रत्येक तरंग
अंतरंग!
जणू व्हावे
पाण्याशी
एकजीव
एक रंग...
या विचाराने गर्द
शहारा उठला अंगभर
मोडली तंद्री अन्
वेळेचे भान आले झपकन..

तत्परतेने
स्वतःची शाल
माझ्याभोवती लपेटत
आलेला शहारा टिपत,
ती व्यक्ती काळजीने पुटपुटली
"आज गारठा जरा जास्तच आहे, नाही का....."

-बागेश्री

Tuesday, 6 February 2018

तुला जायचं असेल तर...

तुला जायचं असेलच तर समूळ निघून जा अंगा खांद्यावर, नव्या पालवीवर वाळल्या फांदीवर कुठलीही खूण न ठेवता जा.. सावरून घे, किना-याची लाट लपालपता फेस धडाडते उर भूरभुरले केस.. काठाशी आलेली, शिंपली घेऊन जा हाताशी आलेली गुपितं घेऊन जा.. घेऊन जा प्रत्येक आठवण मंतरलेले कित्येक क्षण पुसट पुसट पाऊलखुणा ने ओंजळीतलं पाऊसपाणी ने लपेटलेली रात्र ने उसवलेली गात्र ने डोळ्यांतलं पाणी, आठवणीतली गाणी उनाड गप्पा भीतीचा धप्पा घेऊन जा ती संध्याकाळ ती हुरहुर नुसत्या चाहुलीने पेटणारे काहूर सारं सारं बांधून घे तुझ्यासोबती सारं ने... जायचंच असेल तर असा जा पाटी कोरी करून जा -बागेश्री
13 Nov 2017

Sunday, 28 January 2018

तू कधी इतके थर येऊ दिलेस, स्वतःवर?

एकटेपणाचे, अस्वस्थतेचे पापुद्रे सोलत सोलत गेल्यावर खाली सापडतं बुजून गेलेलं मन.
कधी त्याने इतके थर येऊ दिले स्वतःवर? उत्तर चाचपडताना आठवतं...
कधी काळी मनाने गुणगुणलेले गीत. "मेरे हमसफर, मेरे हमसफर, मेरे पास आ. मेरे पास आ. हमे साथ चलना है उम्रभर...." त्याने दिलेले हे घट्ट अ‍ॅशुरन्स लाथाडून कुणी निघून गेले तेव्हापासून त्याने हे थर दाटू दिले असावेत...

आपण कोण.. कुणासाठी आपण काय काय करतो
हे समजून न घेणा-यांमुळे येत गेलेला एकटेपणा.

आपण जे आहोत. ते सिद्ध करण्याच्या अखंड प्रयत्नात
वाढत गेलेली अस्वस्थता.

अशी अनेक पुटं जगणं देत जातं. आपणही ती बिनबोभाट दाटू देतो.

जाणिवा जाग्या नसतात तेव्हा साचत जातात हे पापुद्रे .मनावर. आयुष्यावर. झाकून टाकतात आपली नजर. बंद होतं दिसणं आर- पार.
पण एक क्षण येतोच. एक प्रकाशकिरण घेऊन. जो जुमानत नाही कुठल्याच दॄष्य- अदॄष्य पडद्याला आणि पोचतो मनापर्यंत. खोल. आणि विचारतो त्याला-
"तू कधी इतके थर येऊ दिलेस, स्वतःवर?"

आणि सुरू होतो आत्मशोधाचा प्रवास . निर्विकारपणे....
एक एक पापुद्रा सोलताना... तो प्रत्येक पापुद्रा किती व्यर्थ होता. किती खोटा होता. आणि आपण त्याला अवाजवी महत्व देऊन का राखले इतके दिवस असे वाटू लागते. आपण कोण.. हा शोध आपल्यापुरता मर्यादित होतो तेव्हा जगापुढे सिद्ध करण्याचा अट्टहासच संपतो!! आपोआप गळून पडतात सगळे थर कारण, आता ते आपल्यालेखी फोलपटं होऊन गेलेली असतात. मन अलगद सुटतं नकोशा ओझ्यातून. मोकळं होतं.
              त्याने मोकळा श्वास घेणे, ही आपली गरज आहे. हे कळण्यासाठी तरी, किमान एकदा करावा त्याला हा प्रश्न. प्रेमाने. काळजीने.  की बाबा रे "तू कधी इतके थर, येऊ दिलेस स्वतःवर?"
         कधी कधी विचारलं जाण्याची वाट पहात सरून जातं आयुष्य. एका प्रश्नाने ते बोलतं होऊ शकतं. त्यालाही झुगारून द्यायचे असतात नकोसे पापुद्रे पण त्याला गरज असते विचारलं जाण्याची...

शेवटी मनालाच उद्देशून येतील शब्द -
"मेरे हमसफर, मेरे हमसफर, मेरे पास आ. मेरे पास आ. हमे साथ चलना है उम्रभर...."

-बागेश्री

Saturday, 13 January 2018

नेमेची येतो, मग हा हिवाळा.....

.... आणि मग पळत्या थंडीतले उन अंगाला चटकेपर्यंत अंगणात किंवा गच्चीत बसून नुकते धुतलेले केस वाळवत बसायचे. केसातून गालावर येणारे कवडसे अनुभवत, शिकेकाई किंवा रिठ्याचा घमघमाट श्वासात भरून घ्यायचा. आणि कानावर आईची हवीहवीशी "तिळपोळी झालीय बरंका गरमागरम" हाक पडायची.... ही त्या दिवसांची गोष्ट!

             मातीच्या बोळक्यांतून, टहाळाचे दाणे, साखरेचे काटे अंगावर उठलेले रंगबिरंगी तिळ, तिळाच्या रेवड्या आणि तिळ गुळाच्या पोळीचा नैवेद्य बाप्पाला झोकात दाखवला जायचा. भाजी- बाजरीची भाकरी- लोणी- ठेचा- मठ्ठा आणि तिळाच्या पोळ्या असा सरंजाम घेऊन,  घरातली सगळी टाळकी आंडीमांडी घालून, एकत्र मिळून जेवणावर ताव मारायची. पानात पातीचा कांदा आवर्जून असतानाही काकाला मात्र बुक्की मारून फोडलेला कांदाच खाण्याची हुक्की यायची आणि घरातल्या शेंडेफळास, "जा रे परडीतला कांदा आण एक" अशी आज्ञा सुटायची. तेही उत्साही तुरूतुरू आज्ञापालन करून आपले स्थान ग्रहण करताना पाण्याचा ग्लास (धक्का लागून?) न चुकता उलटा करायचे आणि ते पाणी आवरण्याचा साग्रसंगीत कार्यक्रम पार पडायचा. विस्कळीत झालेले सारे पुन्हा सावरून, मंडळी गमती- जमती करत जेवायला बसायची!
         
 जेवणावर यथेच्छ ताव मारून (प्रत्यक्षात फक्त गुळपोळी चिवडून) बारक्यांची गँग खाली खेळायला उतरली की मग मोठ्यांच्या ख-या गप्पा रंगायच्या. सकाळपासून झालेल्या दगदगीवर या गप्पांचा उतारा असयाचा. एकमेकांना आग्रह करत यांचे तासभर जेवण चालायचे. ती मैफिल पाहण्याचा मोह मला कधीच सुटला नाही. मोठ्यांचे एक वेगळे रूप त्या पानावरच्या गप्पांमध्ये मी पाहिलेय. त्यांनी पाणी आणून दे, किंवा एखादी चटणीच आणून दे निमित्त करून मी तिथे रेंगाळायचे. मोठ्यांना असे रिलॅक्स असताना पहात रहायचे. त्यांच्या गप्पा कळत नसल्या तरी, या एकमेंकांमध्ये किती घट्ट प्रेम आहे, याची जाणिव आनंदी करायची. सण वाराला सारे जमून असे निवांत होताना पाहणे, म्हणजे सुख होतं.
              जेवणानंतर मागचे आवरतानाही, यांना बोलायला विषय पुरायचे नाहीत. एका विषयावरून दुस-या विषयावर काय सहज यांची गाडी घसरायची. त्या विषयाला स्पीड येईस्तो तिसरेच काही सुरू व्ह्यायचे. आई, काकू, वहिनी एक ट्रॅक तर बाबा, काका, दादा दुसरा. तरीही यांचे ट्रॅक अचानक कुठेतरी एकत्र येऊन सगळेच एका विषयावर बोलू लागायचे. हे समीकरण फार गंमतशीर वाटायचे.
               सगळी चकाचक आवरा आवर झाली, की- खाली सतरंजी टाकून गप्पांचा फड अजूनच रंगायचा. पान सुपारीचे डबे उघडत, भरल्या पोटी, कुणी कुठे, कुणी कुठे आडवे होत बोलत रहायचे. हे गप्पांचे आवाज दबत दबत हलकेच घोरण्याचे सूर आल्याशिवाय सण साजरा झाल्याचे वाटायचे नाही. मी ही आईच्या उबेला सुशेगाद निजून जायचे.
                   चारच्या फक्कड चहाला पुन्हा घरभर वर्दळ होऊन जायची. सणा वाराची सुटी अशी भरगच्च पार पडायची.

        आता एकत्र कुटुंब नसली तरी कुणी कुणाकडे फारसे जातही नाहीत. न्युक्लीअर फॅमिलीमुळे तर सण वार ज्याच्या- त्याच्या घरी. इन मिन, हम दो हमारा एक, इतक्यातच सण साजरे. चटकन जेवून, पटकन आवरून जो तो आपला मोबाईल घेऊन बसतो.
पुर्वी खरे तर मने इतकी मोठी होती की उणदुणं मिटवायला, संक्रातीची वगैरे वाट पहावी लागत नसे. आता माणसंच माणसांपुढे क्वचित येतात.  राग- लोभ सारे व्हर्चुअल!  त्यात सणावाराला व्हॉट्सअ‍ॅपवर शुभेच्छा पाठवल्या की, "मी दिल्या बाबा शुभेच्छा" हे समाधान पांघरूण दुपारी गाढ निजून जायला होते......

दररोजच्या जगण्यात बदलत काहीच नाही आणि मागे पाहिल्यावर सगळेच बदलून गेलेय असे वाटत राहते. तव्यावरच्या तिळाच्या पोळीला सुटलेल्या नॉस्टॅलजिक घमघमाटाने मला त्या दिवसात चक्कर मारून आणली, एवढे मात्र खरे!

-बागेश्री

Saturday, 6 January 2018

कूस

तुला कुशीत घेण्यासाठी हात पुढे केले,
त्या भरल्या डोळ्यांतली असहाय्यता
पाण्यासोबत हलके पुसली
तेव्हा, किती मधाळ हसलीस!
ते म्हणाले-
ही पहिल्यांदा अशी हसलीय
तुला माहिती नव्हतं म्हणे, जगणं म्हणजे काय...
कसे माहिती असणार गं,
केवढी चिमूरडी तू!
पण भूक माणसाला अवेळी मोठं करते बाळा

तशीच मोठाली इवलीशी तू
माझ्या कुशीत आलीस
आणि माझी कूस मात्र मोठी
फार मोठी झाली!

-बागेश्री

Saturday, 30 December 2017

HAPPY NEW YEAR

घडाळ्याचा काटा एका तालात, २४ तासांचा ठेका धरत, आपली आवर्तने पुरी करत फिरत राहतो. आणि एका क्षणी जाणिव होते की "संपले हे ही वर्ष"!
दररोजच्या घडामोडींचा हिशेब करण्याची सवय नसलेले मन, या क्षणी मात्र वर्षभराचा लेखा- जोखा घेऊ लागते. काय मिळवले, गमवले चा हिशोब. या हिशेबात, शिल्लक काहीही येवो. अनुभवाच्या साठ्यात भर पडली, हे सालाबादाप्रमाणे मान्य होते आणि काही नकोसे प्रसंग येऊन गेले असल्यास 'देवा येत्या वर्षांत काही दिलेस नाहीस तरी चालेल परंतू आहे ते  हिरावू नकोस' इथवर मन येऊन ठेपते.
                    आयुष्याच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांत आपण वेगवेगळ्या काट्यांना बांधलेलो असतो असं मला वाटतं. सेकंद काट्याला बांधलेलो असताना, बेभान- वेगवान आयुष्य जगत असतो तेव्हा या हिशोबांत गुंतण्याइतकाही वेळ नसतो. जरासे स्थैर्य तुम्हाला मिनिट काट्याला बांधून जाते आणि आयुष्यात काय घडते आहे, हे पाहण्याची सवड होऊ लागते.
   सरणारे वय, जेव्हा तुम्हांलाहळूच  तासकाट्याला बांधून जाते, तेव्हा मंदगतीने सरणारा वेळ अगदी दिवसागणिक का लेखा- जोखा घेत रहायला लावतो.

आज या क्षणाला, आपण यांपैकी कुठल्याही काट्याच्या टोकाला बांधलेले असू, आपणा सर्वांना जो मध्यबिंदू ताकदीने फिरवतोय, त्याचे नाव आहे "पुढच्या क्षणी काय?" ज्याचे उत्तर कुठल्याच काट्याकडे नाही, कुठल्याच टोकाकडे नाही. त्यामुळे वाटतं की आपल्याला खरी देण आहे ती फक्त "आज" ची! या क्षणाची.

काटे बदलत राहतील, कॅलेंडर बदलत राहतील,  ताजा उरेल तो फक्त - "आज".
आयुष्यात घडून गेल्या त्या घटना होत्या. घडणार आहेत, त्या घटना ठरतील.

देवाजीच्या बटव्यातून जगायला मिळालाय तो फक्त, आपल्या हक्काचा एक "आज"! लेखा जोखा संपवून तो "आज" मात्र सिलेब्रेट करत रहावा.
येत्या वर्षी तुमच्या आयुष्यात येणारा दररोजचा "आज" तुम्हाला खूप समाधान देणारा ठरो! 
या शुभेच्छेसह- नववर्षाभिनंदन!

Happy New Year!

-बागेश्री

Monday, 25 December 2017

आजीमाय

लग्न कार्याशिवाय माझं माझ्या आजोळी, नांदेडला जाणे होत नाही. एकदा असेच लग्नकार्यानिमित्त तिथे होते, ही तेव्हाची गोष्ट!

 साधारण दीड- दोन वर्षांपूर्वी, मामे- भावाच्या लग्नाला गेले असता, काहीतरी छोटे मोठे सामान आणायची लिस्ट मामींनी हाती दिली. आम्ही बहिणी दुपारचे टम्म जेवून बाहेर पडणार इतक्यात "पिंके, बाहेर चाल्लीस की?" हाक आली. आमची आज्ज्जी आज ९२ वर्षांची असली तरी नजर, आवाज, सारे खणखणीत आहे. तिचा डोळा लागलाय असा माझा अंदाज होता. पण हाक आल्यावर दार ढकलून तिच्या खोलीत गेले. थंडीचे दिवस असल्याने रग ओढून पडली होती. तिची रूम, उबदार छान. "हो आज्जी, थोडे फार सामान आणायचेय, डिझायनर मुंडावळी पण, तुला काही आणू काय?" अगदी अपेक्षित प्रश्न विचारला गेल्याचं समाधान दाखवत, ती उठली.
मला वेसलीन ची डब्बी आणुन देतीस? - भाबडेपणे विचारत
देते की. अजून काही आणायचे आज्जी?
कोणती आणतीस?- पुढचा प्रश्न!
(आता आज्जीला पेट्रोलियम जेली लागणार अशी माझी स्पष्ट समजूत)
मला माहितेय. आणते बरोबर
(पण मला सवड न देता)
नको थांब. माझं ते कपाट उघड. हाताशी एवढी पोरं आहेत पण कुणालाही सांगितलं की उगं आपलं मेणासारखं कैतरी आणून द्यायलेत (हीच ती पेट्रोलियम जेली!). ती माझी कपाटातली बाटली ने. तश्शीच आणून दे मला.
(मी कपाट उघडेस्तोवर. इकडे लाखोली....)
ह्यांना कुणाला कळना. अर्ध लक्ष कुठे राहते की. मला तेच वेसलीन लागते. ह्यांनी स्वतःचं संपवतेत, माझं वापरतेत. पिंकी आमची मुंबैची. आणती बरोब्बर. (माझं नाक लगेच वर)

मी कपाटातली बाटली काढली. ते वॅसलिन- बॉडी व्हाईटनिंग- मॉइश्चराईजर होते. मार्केट मध्ये उपलब्ध असलेल्या सर्व आकारांपैकी सगळ्यात मोठी बाटली. तिला स्वतःला तेच लोशन हवे व घरातल्या इतरांनाही तिला पुरवठा करावा लागत असल्याने, मोठीच बाटली हवी होती.
मी म्हटले,
ही अशी पाहिजे ना तुला, आणते मी.
पण लगेच,
बाटली नेतीस की? ने उगी.  दुसरी आणू नकोस. मला हीच पाहिजे.
हो आज्जी. आले लक्षात. तुला अगदी अशीच आणून देते
त्यावर
पैसे आहेत की तुझ्याकडे? (मी तिकडे रिलायन्सला सिनिअर मॅनेजर वगैरे)
हो हो आहेत
बरं आण
तिच्या अंगावर रग टाकून, दार ओढताना
बरं पिंके
हे ने... (माझ्या हाती १०० ची नोट देत)
तुझ्यासाठी पण घे, काही टिकली पावडर वगैरे
हो आज्जे, सो स्विट! (तिच्या गळ्या पडत)
बरं, जा माय. उशीर करू नका. कार ने जा, कार ने या. जेवलीस की?
हो हो...

तिला बाय करून निघाले, येताना तिला हवे तेच मॉइश्चराईजर जम्बो पॅक आणले. यावर खुष होऊन तिले मला नाजूक झुमके गिफ्ट केले. (ती  नेहमीच काहितरी देत असते, हे असे फक्त बहाणे पुढे करते)

तिने दिलेले ते झुमके, कुठल्याही ट्रेडिशनल ड्रेसवर, साडीवर फार सुंदर दिसतात. मला कायम तिच्या सौंदर्यदृष्टीचं कौतुक वाटत आलंय. कुठल्याही गोष्टी ती अत्यंत चोखंदळपणे निवडते. तिच्याकडे, तिच्या घरात असलेल्या गोष्टी निर्विवाद सुंदर असतात. त्या निवडीचं मला अमाप नवल आहे.
         तिने आजोबांच्या मागे, त्या घराला कणखरपणे आकार दिलाय. तिच्या कुटूंबाचा पसारा फार मोठा असूनही, आज तिची मुले- नातवंड सारे फार यशस्वी लोक आहेत. ये यश सर्वस्वी तिचं आहे. म्हणूनच आजही तिच्या शब्दाबाहेर जाण्याची कुणाचीच प्राज्ञा नाही....
           तिच्या वागण्यातला "स्पेसिफिक" गोष्टी, स्वतःच्या स्टाईलमध्येच हवे असण्याचा अट्टहास, कुणाकडून काय काम करून घ्यावे या बाबतीतली तिची परखड नजर, नक्कीच या यशामागचं रहस्य आहे, असं मला वाटून गेलं.

आज मी तयार होताना तिने दिलेले झुमके घातले, तेव्हा तिची आठवण फार तीव्रतेने आली त्यात माझी मॉइश्चराईजरची बाटली फुस्सुक फुस्सूक करून संपल्याने, हा प्रसंग जशास तसा आठवला....

-बागेश्री






Thursday, 21 December 2017

Silence!

मी करून पाहिला आक्रोश
बोलून दाखवल्या अपेक्षा, गरजा
मला वाटलं कान आहेत
माझ्या भोवताल
पोकळ..
ज्यातून जातील शब्द आत
फुटेल संवेदनांना
पाझर...
पण
माझ्याच अंगावर कोसळला माझा आक्रोश
दगडांना भिडून....
मी ही घेतलं, स्वतःला मिटून

समजावलं स्वतःला
माझ्याभोवती झाडे आहेत
गार- हिरवी, डेरेदार
लाखो करोडो
झाडांचे जंगल
खूप उद्विग्न असता
मी बसते एखाद्या झाडाखाली शांत.
बोलणार काय त्याच्याशी, म्हणून
राहते बसून निवांत.

आता माझ्यातला मूकपणा
गहिरा होतोय,
अस्तित्वाला शांततेचं
दाट अस्तर देतोय..
जंगल होऊन उरलेल्या
झाडांचे आभार...

-बागेश्री







शब्द असतात बुडबुडे

शब्द असतात बुडबुडे
हवेत हलके तरंगतात
लोभस दिसतात...
प्रकाशकिरण आरपार होताच
सप्तरंगी हसतात
भूल पाडतात..
त्यांना सोसत नाही
सत्याचा वारा
बोचरा
शब्द टच्चकन फुटतात
मातीत जिरतात...

कृतीची जोड नसलेले
सगळेच शब्द,
फक्त
बुडबुडे.

-बागेश्री

Wednesday, 20 December 2017

इच्छा

मी गेल्यावर
झाकू नका माझे उघडे डोळे
घालू नका कापूस नाकात, कानात
फक्त उतरवून घ्या दागिना
आणि पांघरा एक
शुभ्र पांढरी चादर....

सोडून या
काठापासून जरा आत
समुद्रावर तरंगत आणि
निघून जा, मागे वळूनही न पाहता...
येतील मनात प्रश्न की
चैतन्यहीन ही,
पाहणार कशी विशाल उघडे आकाश
अन् निळाईची नक्षी
कोरा करकरीत समुद्र
आकाशीचा पक्षी
जाणवेल कसा आता
खार गार वारा
पडल्यावरती पार
जन्म मृत्युचाही फेरा..
कुठल्या अट्टहासाने केली असेल व्यक्त, हिने
अशी शेवटची इच्छा?
वाटले जरी काही, तरी
नकाच वळू मागे...
जा आलात तसे निघून
आपापल्या हस-या
जीवनाकडे परतून...

माझ्यातल्या चैतन्याची
माझ्या या देहाशी
होती गट्टी जुळून
घेतला आम्ही
प्रत्येक अनुभव संगतीने वाटून
केली पाप पुण्य हाती हात धरून
ठरले होते आमचे, जन्मत:च..
एकमेकांवाचून जगणे ते कसले?
एकाने जाता, दुस-याने उरणे तरी कसले!
एका बेसावध क्षणी मात्र
त्याने घेतली झेप, आकाशात
माझ्या जडत्वाची थट्टा करून
मी पाहत राहिले जाणे
देहाचा द्रोण करून..

मला एकदाच दाखवायचाय त्याला
हा निष्प्राण देह
उडता उडता
कदाचित तो आजही हेच म्हणेल,
"वेडी कुठली, सगळीच वचनं पाळायची असतात होय?"

-बागेश्री



Friday, 15 December 2017

ओझे


आपल्या जन्मापासून, आपल्या डोईवर येतं एक ओ़झं. संस्काराचं, समाज नियमांच्या भितीचं, धर्म अधर्म, निती अनितीचं, इतकंच नाही तर, पुर्वजांच्या गुणसूत्रातून आपल्यात आलेल्या स्वभावाचं ओझं. बरेचदा तर आपल्या पुर्वसंचिताचंही, ओझं! 
                           वाहत राहतो आपण ते, आपल्याही नकळत. इतकं की जणू आपल्या अस्तित्वाचा तो एक भाग झाल्यागत.. जणू आपल्या डोक्याचा, मनाचा, संवेदनांचा, व्यक्तिमत्वाचा एक भाग होऊन गेलेले ते ओझे.

आयुष्याच्या डोंगर- द-या चढून उतरून जाणारे आपण, जणू सुर्य अस्ताला जाण्यापूर्वी निघालो आहोत आपल्या घरी. डोईवरची टोपली सांभाळत.  एखाद्या गावातून जाताना कुणी अनुभवी खुणावे आपल्याला, ज्याच्यापुढे आपण जरासे गुडघ्यात वाकताच त्याने अलवार हाताने उचलून उतरवावे डोईवरचे ओ़झे नि करावा भार हलका, पेलाभर पाणी देत म्हणावं "दमणूक झालीये ना, हो आता निर्भार" आपणही हलके- हलके होत, दीर्घ श्वास घेऊन अनुभवावी मोकळी अवस्था.

           वयाच्या कुठल्याश्या वळाणवर. येतो असाच एक प्रसंग. जो अलगदच उतरवतो डोईवरचं जन्मापासूनच ओझं आणि एकाएकी दाखवतो लख्खकन आरसा की बघ, तू समजतोस तो तू नाहीस. हा भार म्हणजे तू नाहीस. भाराखाली दबलेला एक स्वतंत्र व्यक्ती तू आहेस. हे ओ़झे इथवरच आणायचे होते. इथे तू निर्भार होऊन घराच्या दिशेने वाटचाल कर. एक नवी व्यक्ती होऊन कर. ओझे उतरवणारा तो क्षण अनुभवी असतो. त्याचं वय त्याच्या डोळ्यांत दिसतं. तो वर्षानुवर्षे अशी सा-यांची ओझी उतरवून घेत आला आहे. आपलंही पुर्वसंचिताचं ओझं आपण त्याच्याठायी द्यायचं असतं. नवं होऊन जायचं असतं. खरं होऊन जायचं असतं. आणि आता वळूनही पहायचं नाही. फक्त चालत रहायचं. सूर्यास्ताच्या आधी, आपण, आपण होऊन घर गाठायचं.

गोम कधी कधी इतकीच होते. की भाराची सवय होऊन गेलेली असते. भार उतरला तरी तो असल्याचा अविर्भाव जात नाही. पण त्या अनुभवी क्षणाच्या डोळ्यांत डोळा मिसळलेला प्रसंग आठवत रहायचा. ओझे उतरलेले आपसूक लक्षात येते. नव्याने स्वतःची ओळख आपल्या घराला सांगायला पावले झपाझप पडत राहतात.....

-बागेश्री

Wednesday, 6 December 2017

असंच असतं माणसाचं

खूप पाऊस होऊन गेल्यानंतर
ढग रिकामे झाल्यानंतर
सुर्यावरचा काळा पडदा हटतो
उबदार किरण धरणीवर येतात
पाखरांचे पंख पाणी झटकून टाकतात
अंग मोकळं करण्यासाठी उंच भरारतात....
रस्ते चकाकू लागतात
पान पान तकाकतं
"पावसाची रिपरिप सरली"
म्हणत त्रासलेले जीव सुटतात
हवाहवासा पाऊस
अतिवृष्टी ठरतो तेव्हा
उघड मिळावी म्हणून
डोळे आकाशाकडे लागतात...

असंच असतं माणसाचं
त्याला दुःखही सोसवत नाही, सुखही!

-Bageshree

Tuesday, 5 December 2017

समर्पण


आठवतंय कान्हा,
तू म्हणाला होतास
" राधे, नाती 'अनुभवावी' लागतात. तेव्हाच माखून जाता येतं त्यात. अंतर्बाह्य. नखशिखांत."
दिलं होतंस मला उदाहरण की,
"लेकरू असल्याशिवाय आईपण कळत नाही! ते कळण्यासाठी नात्याच्या गाभ्यात शिरून गोवावी लागते नाळ."
कान्हा,
तू फक्त दिली नाहीस समर्पणाची व्याख्या तर
दिलास हात, आणि, उतरवलेस मला समर्पणाच्या खोल गर्भात.
मला कळत गेलं. या गर्भाला अंत नाही.
मी उतरत गेले आणि पाहिलं स्वतःचं मग्न रूप.
तुझ्याठायी एकरूप झालेलं.
निळ्याशार गर्भातल्या निळाईने
नकळत माखून टाकलेलं...
आणि आलं उमजून कान्हा
समर्पणाच्या या डोहात
तू फार पूर्वीच उतरून गेला होतास
मी ही सोडलाय काठ
गोवते आहे नाळ
तुझ्या नाळेशी... घट्ट. 

-बागेश्री

Monday, 4 December 2017

डोळे

मला तुझे डोळे
माझ्यासारखेच वाटतात
तितकेच खोल, तितकेच अपूर्ण
एकेकदा असंही वाटतं
मला आणि तुला
दिसतही सारखंच असावं
वाटतही सारखंच असावं
आपल्यात
रुजतही सारखंच असावं
पण तू माझ्याकडे पाहतोस तेव्हा
तुला दिसणारी मी
मला नाहीच दिसत कधी..
मग घेऊन जाते
तुझी नजर
मला ओढून अन्
तुझ्या आत
आणते फिरवून
माझ्याच वेगवेगळ्या रुपांमधून!
 आणि सोडते जेव्हा .. बाहेर आणून
तेव्हा मात्र, माझी खात्री झालेली असते..

तुझे माझे डोळे
अगदी सारखे आहेत

-बागेश्री

Tuesday, 21 November 2017

माझं घर

तुझ्या खांद्यावर आश्वस्त होत डोकं टेकवल्यावर, माझं घर होत जातोस...
मला आवडतं तुझ्या- माझ्यातलं घर
दिसत नसूनही असलेलं
आश्वासक
जिथे पोहोचलं की जगाची तमा नसते
अंधाराचं भय नसतं
काळजीची काजळी उतरते
उरतो प्रसन्न वावर
डोळ्यांत तजेला
अपरंपार मनशांती
तिथून निघण्याची लगबग
हात हलवून तुझा हसरा निरोप
तू घराचं दार अलवार मिटून घेत असताना
तुझ्याकडे ते जास्त सुरक्षित आहे हे जाणवून
मी शांत होत जाते
व्यवहाराच्या जगात परतण्यासाठी सज्ज होत जाते
-बागेश्री

Monday, 20 November 2017

व्यक्तिमत्व एक झाड

आपलं व्यक्तिमत्व एक झाड. आणि. आपली प्रत्येक गरज म्हणजे त्याची एक- एक फांदी.

              आपल्याला समजून घेण्याची गरज, आपल्या हुशारीला, व्यवहार चातुर्याला, चालाखीला, निरागसतेला, आपल्यातले अजिंक्य, आपल्यातली हार, नैराश्य, उदासी, खेळकरपणा आणि आपल्याइतकंच वेडं होऊन उत्स्फूर्त टाळी मिळण्याची गरज.  आपलं फक्त ऐकून घेण्याची, आपल्याला समजावून सांगण्याची, आपल्या सोबत मुक्त उडण्याची, आपण गाताना आपल्या सोबत गाण्याची, आपण हरवले असता आपल्यासोबतीने हरवण्याची, गवसण्याची, बुडण्याची, तगवण्याची गरज.
             अशी आपली प्रत्येक गरज म्हणजे त्या झाडाची एक फांदी. म्हणजेच आपल्या व्यक्तिमत्त्वला लाख फांद्या.  चौफेर पसरलेल्या. आपल्यातून फुटलेल्या.....

इवल्याशा रोपट्याचं झाड होणं. प्रक्रिया! म्हटली तर सहज, नैसर्गिक. म्हटली तर जाणिवा जागृत होताना लक्षपूर्वक केलेली. झाड पूर्ण वाढलं. बहरू लागलं. मोहरलं. की पोषणाची भ्रांत उरत नाही. उत्कर्षाची उरते. ही जाणिव सजग होताच गरजेच्या फांद्या लवलवू लागतात. फोफावू लागतात. झाड जितकं डेरेदार. बहरदार. तितक्या विपुल फांद्या. जितक्या विपुल फांद्या, तेवढाच संभाव्य उत्कर्ष मोठा.

कधीतरी, कुठल्यातरी, एका फांदीवर, येऊन बसतो, एक पक्षी. फांदी डोलून पाहते. पक्षीही चाचपून पाहतो. ओळख पटते. दोघांच्याही गरजेचे वर्तूळ पूर्ण होते. विकसीत होण्याकरता अशी वर्तूळंच कारणीभूत ठरतात, या विश्वासाने दोघेही मोहरून जातात.
                         हळू- हळू प्रत्येकच फांदीला मिळू लागतो, हक्काचा पक्षी. 

गरजपूर्तीच्या आनंदाने बहरलेलं झाड अधिकच संपूर्ण, संपन्न दिसू लागते.  पण निसर्ग खरा किमयागार!
                         डेरा जसजसा वाढू लागतो तितके झाड जमिनीशी अधिकाधिक घट्ट जुळू लागते. मुळे अजूनच खोलवर जाऊन ऐसपैस बसतात. आणि झाडाला स्पष्ट जाणवू लागते की, क्षणभर विसाव्यासाठी आलेले हे पक्षी त्याच्या स्थिर, स्वयंभू आयुष्यातले फक्त पाहूणे आहेत. आणि झाडाने त्या अतिथींचा केवळ यथायोग्य सत्कार करायचा आहे. आतिथ्य करायचे आहे. पाहूण्याजोग्याच त्याच्या गरजादेखील कायमस्वरूपी नाहीतच!

   झाड पूर्वीही सक्षम होते. झाड आताही सक्षम आहे....  त्याची नाळ जमिनीशी घट्ट असेस्तोवर ते सक्षमच रहाणार आहे.
                  या जाणिवेनिशी स्वतःच्याच गरजांतून मोकळ्या झालेल्या झाडाच्या फांदीफांदीतून नवचैतन्य संचारतं. आताही पक्षी येतात. झाड त्रयस्थपणे आसराही देतं. पक्षी क्षणभर विसावतात, उडून जातात. आता झाडाच्या हिशोबी कुठल्याच नोंदी नसतात....

-बागेश्री
    

Sunday, 19 November 2017

परतीचा प्रवास (Come Back Home)

परतीचा प्रवास सुरू केला आणि
मला भेटत गेले
तेच पर्वत
तीच झाडे
तेच पक्षी
तेच वाडे
ज्यांना ओलांडून
मजल दरमजल करत
मी गाठला होता
अपेक्षित मुक्काम.

मुक्कामाकडे येताना
घरून घेतले होते सोबतीला
थोडेसे बालपण
एकच महत्वाकांक्षा
आकाशाला भिडण्याची
उरातली आकांक्षा..
लहान सहान आवडी
रंगबिरंगे पेन
नवी कोरी डायरी
एक मन बेचैन...
पण प्रवास फार लांबचा
हळू हळू सारे काही बदलत गेले!
काही सोडावे
तर काही सूटत गेले.....
रिकाम्या हातानी
मुक्काम गाठला तेव्हा
स्वतःसकट सारे
नवे नवे वाटले...
नव्याच्या नवलाईत
नवे ऋतू भेटले.
पण
वर्षे सरली तशी
आठवण तीव्र झाली
कुठूनतरी जून्या घराची
आर्त साद आली..

परतीचा प्रवास सुरू केला तेव्हा
भेटू लागले
तेच पर्वत, तीच झाडे
तेच पक्षी, तेच वाडे
आणि मला माहितीय
मी तिथेही, रिकाम्या हातानेच
पोहोचणार आहे.
पण मी, माझ्या
माझ्या घरी जाणार आहे.
-बागेश्री

#comebackhome

Tuesday, 14 November 2017

पेपरवेट

काही करून काय होणार आहे किंवा काहीही न केल्याने काय होणार आहे, अशा प्रश्नांची उत्तरे जेव्हा "काही नाही" वर येऊन ठेपतात तेव्हा एक रिकामपण दाटतं, शुद्ध रिकामपण. नखात, काळजात, मनात, उरात, देहात, घरात... फक्त रिकामपण. एक अशी पोकळी जिथलं गुरुत्वाकर्षण एकाएकी संपतं आणि आपली पावलं तरंगू लागतात. आपल्यावरचा आपल्या अपेक्षांचा पेपरवेट आपणच अचानक काढून घेतल्यानंतरची अवस्था.
-बागेश्री

Sunday, 12 November 2017

वलय

स्वतःच्या वलयाने ओतप्रोत भारावलेल्या व्यक्तीसोबत संवाद घडूच शकत नाही. त्याच्या वलयाचं अभेद्य कवच त्याच्याभोवती असं बळकट असतं की, तो आतून बाहेर तर पाहू शकतो परंतू वलय भेदून स्वतःकडे पाहण्याची दृष्टीच त्याने हरवलेली असते. जिथे स्वतःचा स्वतःशी सुसंवाद नाही, तिथे बाहेरच्यांचा आवाज आतवर जाईल कसा.
           आपला प्रत्येक शब्द त्याच्या वलयाला भिडून आपल्यावरच आदळत असल्याने आपल्याला आपलेच शब्द निष्प्रभ वाटू शकतात. म्हणून अशा व्यक्तींना आपल्या ठेवणीतलं काहीही  सुपूर्द करू नये. शब्दही नाही, मौनही नाही!

-बागेश्री

पुरावा

जिथे मला तू भेटला होतास
त्या किनाऱ्याशी,
त्यातल्या वाळूत
मी खुपसणार आहे
माझे डोळे
आणि काढणार आहे शोधून
नेमकं काय घडलं होतं
त्या क्षणी की ज्यामुळे
तुझ्या पावलांना
माझ्या दिशेने
साद आली..!!

नक्कीच काही कणांवर
चिकटून राहिला असेल
अबोल पुरावा, अजूनही!

येईन मी त्यांना घेऊन
माझ्या चिमटीत धरून
कारण
त्या चार कणांनी
इतर कुणाचाही
पुरावा होण्याचं टाळलंय 
असं, नुकतंच कळलंय!

-बागेश्री

उंदीरायण

आमच्या घरात एक उंदीर शिरला. तो फारच Happy- Go- Lucky स्वभावाचा होता. आनंदाने चूं चूं असे गाणे गात तो घरभर हिंडायचा. खेळायचा. खाऊन पिऊन सुखी रहायचा. लपाछपी हा त्याचा अत्यंत आवडीचा खेळ. त्याच्या दृष्टीला बहुधा प्रकाशाचा त्रास होता. दिवसापेक्षा रात्री तो अधिक चपळ वावरू शकायचा. आधी तो फार धीट नव्हता. पण आमच्या घरातली माणसं कनवाळू आहेत हे त्यालाही पटले आणि तो आम्हाला वॉशिंग मशिनच्या खालून ते सोफ्याच्या सांधीत असे धावून दाखवू लागला. तो बहूधा अटेंशन सीकर सुद्धा असावा. कारण "अले, लब्वॉड किती चान पलतो ले" असे आम्ही कुणीच कौतुक न केल्याचा राग, तो सोफा इत्यादि कुरतडून व्यक्त करायचा. राग आला की कुरतडावे असे त्याचे स्वभाव वैशिष्ट्य होते.

                   त्याला टिव्हीवर कौटुंबिक चित्रपट पहायला फार आवडायचे. आम्ही दर रविवारी सिनेमा पहात असता, लाईट बंद होताच, तोही सोफ्याआडून टिव्ही पहायचा. सहसा जुने चित्रपट, त्यातून अधे मधे भरमसाठ जाहिराती. तीन तासांच्या वर सिनेमा चाले. भूक लागणे साहाजिकच .. 
तेव्हा हा आमच्या कुणाच्याही पायात न येता. आम्हाला जराही त्रास न देता किचन मध्ये जायचा. लहान- सहान गोष्टींचे त्याला मुळातच फार कुतूहल असल्याने  "ओट्यावर काय बरे झाकून ठेवलेय" म्हणत झाकण्या सरकायच्या. आता त्यात थोडीफार खुडबुड होणारच. पण आमच्या साबा (सासूबाई) पडल्या जुन्या काळातल्या! त्यांना खुडबूड सहन व्ह्यायची नाही. त्या किचनमध्ये जाऊन भस्सक्कन लाईट लावायच्या. त्याला होता प्रकाशाचा त्रास! तो भर्र्कन अंधा-या खाऊच्या ट्रॉलीत शिरायचा. त्यात साबा त्याला रागाच्या भरात बरेच उणेदुणे बोलित. तोही रागाच्या भरात चिवड्याची बॅग कुरतडे, त्वेशाने बिस्किटेही फोडी. अशात-हेने शीघ्रकोपी साबा आणि शीघ्रकोपी तो एकही चित्रपट संपूर्ण पहात नसत. 

             .... एकेदिवशी दुपारी, आम्ही नेहमीप्रमाणेच त्याचे "अले, लब्वॉड..." कौतुक न केल्याने, त्याने चक्क साबुंची महत्त्वाची फाईल कुरतडली. आता इतका गुणी उंदिर, जरातरी शिकला सवरला असेल असा माझा समज होता. पण म्हणतात ना रागावर नियंत्रण नसले की आपण आपलेच नुकसान करून घेतो. साबु रागाच्या भरात बाहेर गेले. येताना वड्या आणल्या. आणि त्याच्या आवडीच्या जागी ठेवल्या. 

                    "शनिवार नंतर रविवार " या प्रसिद्ध उक्तीप्रमाणे बरोब्बर दुसरे दिवशी रविवारची सकाळ होती. उशिरा उठणे, घर आवरणे या व्यापात
 दिवसभर काही लक्षात आले नाही पण संध्याकाळी सिनेमा पाहताना, स्वयंपाकघरात काहीच खुडबूड झाली नाही! साबा- साबुंनी  शांतपणे चित्रपट संपूर्ण वगैरे पाहिला. कुठे खुसफूस नाही की पळून दाखवणे नाही. सोमवार सकाळीही कुठेच महाशयांच्या खाणाखुणा नाहीत. न कुठल्या कोप-यातून चूं चूं ची गुणगुण आली. माझ्या हातची करपली पोळी आणि खारट भाजीच त्याला प्रिय असावी. वड्यांची चव न आवडून रागाच्या भरात तो कुठेतरी निघून गेला असा मी निष्कर्ष काढावा हे मात्र नियतीला मान्य नसावे.
                          
                       ऑफिसमध्ये गेल्या गेल्या काही उत्तम रटाळवाण्या मिटिंग संपवून जागेवर आले.  जागेवरच चहा मागवला. आणि बिस्किटे काढण्यासाठी सॅक मध्ये हात घातला तो फोडलेली बिस्किटे! आणि मागोमाग टुण्ण्कन उडी मारत महाशय बाहेर आले. मी त्याच्या चांगल्याच ओळखीची असले तरी बहुधा चहा घेऊन आलेला पँट्रीवाला ओळखीचा नसल्याने तो त्याला 'पहा पहा, माझे अंग कित्ती लवचिक' असे दाखवत टेबल पार्टिशियनच्या बारीक फटीतून पसार झाला. पँट्रीवाल्याने "अले लब्वॉड..." न केल्याने संभाव्य धोक्याची मला कल्पना आलीच. आणि मी मात्र काहीही न पाहिल्यासारखे कंप्यूटरमध्ये डोके घालून चहाचे भुरके घेऊ लागले. पँट्रीवाला तिथून केव्हा निघून गेला, ते काही आता आठवत नाही.  

-बागेश्री
28th Oct'17

(Caricature/ Illustration by Sh. Guru Thakur) 




वचन

'राधे, तू सर्वस्व आहेस'
या तीन शब्दावर
जन्म पणाला लागले कान्हा!
माझा माझ्यावर
अधिकार राहिला नाही
माझे म्हणून माझ्यात काहीच उरले नाही
तुझी, तुझी होऊन गेले..

तू व्यस्त राहिलास
जनपदाच्या प्रवासात..
धर्म कर्तव्यात,
कर्म प्रवाहात,
मी जगत राहिले
माझं जगणं...
तुझ्याशिवाय,
माझ्यावाचून!

कधीतरी
कुठेतरी
गाठ मला
आणि
या पोकळ वेणूत
सर्वस्वाची फुंकर घाल कान्हा..
कर मुक्त
कोंदलेले सूर,
घेऊ दे त्यांना
मोकळा श्वास!
फक्त यावेळी मात्र
सांगू नकोस त्यांच्यावर
कुठलाही हक्क ...!

तुझ्या वचनात
पुन्हा एकदा
अनंत काळासाठी अडकलेलं
आता सोसता यायचं नाही, कृष्णा...

-बागेश्री

Featured post

मला भेटलेली गाणी: अप्सरा आली

.... चित्रलेखा लगबगीनं ह्या दालतानातून त्या दालनात, दिसणार्‍या प्रत्येक दास- दासीला काही ना काही अखंड सूचना देत चालली होती. आजचा तिच...