Saturday, 13 January 2018

नेमेची येतो, मग हा हिवाळा.....

.... आणि मग पळत्या थंडीतले उन अंगाला चटकेपर्यंत अंगणात किंवा गच्चीत बसून नुकते धुतलेले केस वाळवत बसायचे. केसातून गालावर येणारे कवडसे अनुभवत, शिकेकाई किंवा रिठ्याचा घमघमाट श्वासात भरून घ्यायचा. आणि कानावर आईची हवीहवीशी "तिळपोळी झालीय बरंका गरमागरम" हाक पडायची.... ही त्या दिवसांची गोष्ट!

             मातीच्या बोळक्यांतून, टहाळाचे दाणे, साखरेचे काटे अंगावर उठलेले रंगबिरंगी तिळ, तिळाच्या रेवड्या आणि तिळ गुळाच्या पोळीचा नैवेद्य बाप्पाला झोकात दाखवला जायचा. भाजी- बाजरीची भाकरी- लोणी- ठेचा- मठ्ठा आणि तिळाच्या पोळ्या असा सरंजाम घेऊन,  घरातली सगळी टाळकी आंडीमांडी घालून, एकत्र मिळून जेवणावर ताव मारायची. पानात पातीचा कांदा आवर्जून असतानाही काकाला मात्र बुक्की मारून फोडलेला कांदाच खाण्याची हुक्की यायची आणि घरातल्या शेंडेफळास, "जा रे परडीतला कांदा आण एक" अशी आज्ञा सुटायची. तेही उत्साही तुरूतुरू आज्ञापालन करून आपले स्थान ग्रहण करताना पाण्याचा ग्लास (धक्का लागून?) न चुकता उलटा करायचे आणि ते पाणी आवरण्याचा साग्रसंगीत कार्यक्रम पार पडायचा. विस्कळीत झालेले सारे पुन्हा सावरून, मंडळी गमती- जमती करत जेवायला बसायची!
         
 जेवणावर यथेच्छ ताव मारून (प्रत्यक्षात फक्त गुळपोळी चिवडून) बारक्यांची गँग खाली खेळायला उतरली की मग मोठ्यांच्या ख-या गप्पा रंगायच्या. सकाळपासून झालेल्या दगदगीवर या गप्पांचा उतारा असयाचा. एकमेकांना आग्रह करत यांचे तासभर जेवण चालायचे. ती मैफिल पाहण्याचा मोह मला कधीच सुटला नाही. मोठ्यांचे एक वेगळे रूप त्या पानावरच्या गप्पांमध्ये मी पाहिलेय. त्यांनी पाणी आणून दे, किंवा एखादी चटणीच आणून दे निमित्त करून मी तिथे रेंगाळायचे. मोठ्यांना असे रिलॅक्स असताना पहात रहायचे. त्यांच्या गप्पा कळत नसल्या तरी, या एकमेंकांमध्ये किती घट्ट प्रेम आहे, याची जाणिव आनंदी करायची. सण वाराला सारे जमून असे निवांत होताना पाहणे, म्हणजे सुख होतं.
              जेवणानंतर मागचे आवरतानाही, यांना बोलायला विषय पुरायचे नाहीत. एका विषयावरून दुस-या विषयावर काय सहज यांची गाडी घसरायची. त्या विषयाला स्पीड येईस्तो तिसरेच काही सुरू व्ह्यायचे. आई, काकू, वहिनी एक ट्रॅक तर बाबा, काका, दादा दुसरा. तरीही यांचे ट्रॅक अचानक कुठेतरी एकत्र येऊन सगळेच एका विषयावर बोलू लागायचे. हे समीकरण फार गंमतशीर वाटायचे.
               सगळी चकाचक आवरा आवर झाली, की- खाली सतरंजी टाकून गप्पांचा फड अजूनच रंगायचा. पान सुपारीचे डबे उघडत, भरल्या पोटी, कुणी कुठे, कुणी कुठे आडवे होत बोलत रहायचे. हे गप्पांचे आवाज दबत दबत हलकेच घोरण्याचे सूर आल्याशिवाय सण साजरा झाल्याचे वाटायचे नाही. मी ही आईच्या उबेला सुशेगाद निजून जायचे.
                   चारच्या फक्कड चहाला पुन्हा घरभर वर्दळ होऊन जायची. सणा वाराची सुटी अशी भरगच्च पार पडायची.

        आता एकत्र कुटुंब नसली तरी कुणी कुणाकडे फारसे जातही नाहीत. न्युक्लीअर फॅमिलीमुळे तर सण वार ज्याच्या- त्याच्या घरी. इन मिन, हम दो हमारा एक, इतक्यातच सण साजरे. चटकन जेवून, पटकन आवरून जो तो आपला मोबाईल घेऊन बसतो.
पुर्वी खरे तर मने इतकी मोठी होती की उणदुणं मिटवायला, संक्रातीची वगैरे वाट पहावी लागत नसे. आता माणसंच माणसांपुढे क्वचित येतात.  राग- लोभ सारे व्हर्चुअल!  त्यात सणावाराला व्हॉट्सअ‍ॅपवर शुभेच्छा पाठवल्या की, "मी दिल्या बाबा शुभेच्छा" हे समाधान पांघरूण दुपारी गाढ निजून जायला होते......

दररोजच्या जगण्यात बदलत काहीच नाही आणि मागे पाहिल्यावर सगळेच बदलून गेलेय असे वाटत राहते. तव्यावरच्या तिळाच्या पोळीला सुटलेल्या नॉस्टॅलजिक घमघमाटाने मला त्या दिवसात चक्कर मारून आणली, एवढे मात्र खरे!

-बागेश्री

Saturday, 6 January 2018

कूस

तुला कुशीत घेण्यासाठी हात पुढे केले,
त्या भरल्या डोळ्यांतली असहाय्यता
पाण्यासोबत हलके पुसली
तेव्हा, किती मधाळ हसलीस!
ते म्हणाले-
ही पहिल्यांदा अशी हसलीय
तुला माहिती नव्हतं म्हणे, जगणं म्हणजे काय...
कसे माहिती असणार गं,
केवढी चिमूरडी तू!
पण भूक माणसाला अवेळी मोठं करते बाळा

तशीच मोठाली इवलीशी तू
माझ्या कुशीत आलीस
आणि माझी कूस मात्र मोठी
फार मोठी झाली!

-बागेश्री

Wednesday, 3 January 2018

निरोप

कान्हा,
माझा घामट तळवा सोडवून
तू चालू लागलास वाट जनपदाची
तेव्हा किती निर्थरक वाटले
रेे जगणे सारे
तुला कसे सांगू

उद्याही
आम्रमोहर बहरणार होता
गोपिका लोण्या तुपात गुंतणार होत्या
सवंगड्यात गोपालकाला रंगणार होता
गायी सांजेला परतून घरी येणार होत्या
सारे काही होते तसे अविरत अविरत
चालत राहणार होते
पण, मी -
मी काय करणार होते कान्हा....?

घरादारावर पाणी सोडलेली मी
गोकुळभर कुठे कुठे तुझे आभास
शोधणार होते
वेडी होणार होते..

कुठल्याही चैतन्याची
साद मला कशी भावणार होती मुकुंदा
आणि हे शरीर वागवत
मी एकटीने
पैलतीराची वाट पहात रहावी
असे प्राक्तन माझ्या हातावर गोंदवून,
माझा घामट तळवा सोडवून
तू चालू लागलास वाट..

तुझ्याकडे विश्व होतं
माझ्याकडे तू!
तू विश्वाला कवेत घ्यायला निघाला होतास तेव्हा
मी माझ्या विश्वाला निरोप देत होते,
हे तुलाही खोल आत, जाणवलं असेलच नारे?

-बागेश्री

Saturday, 30 December 2017

HAPPY NEW YEAR

घडाळ्याचा काटा एका तालात, २४ तासांचा ठेका धरत, आपली आवर्तने पुरी करत फिरत राहतो. आणि एका क्षणी जाणिव होते की "संपले हे ही वर्ष"!
दररोजच्या घडामोडींचा हिशेब करण्याची सवय नसलेले मन, या क्षणी मात्र वर्षभराचा लेखा- जोखा घेऊ लागते. काय मिळवले, गमवले चा हिशोब. या हिशेबात, शिल्लक काहीही येवो. अनुभवाच्या साठ्यात भर पडली, हे सालाबादाप्रमाणे मान्य होते आणि काही नकोसे प्रसंग येऊन गेले असल्यास 'देवा येत्या वर्षांत काही दिलेस नाहीस तरी चालेल परंतू आहे ते  हिरावू नकोस' इथवर मन येऊन ठेपते.
                    आयुष्याच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांत आपण वेगवेगळ्या काट्यांना बांधलेलो असतो असं मला वाटतं. सेकंद काट्याला बांधलेलो असताना, बेभान- वेगवान आयुष्य जगत असतो तेव्हा या हिशोबांत गुंतण्याइतकाही वेळ नसतो. जरासे स्थैर्य तुम्हाला मिनिट काट्याला बांधून जाते आणि आयुष्यात काय घडते आहे, हे पाहण्याची सवड होऊ लागते.
   सरणारे वय, जेव्हा तुम्हांलाहळूच  तासकाट्याला बांधून जाते, तेव्हा मंदगतीने सरणारा वेळ अगदी दिवसागणिक का लेखा- जोखा घेत रहायला लावतो.

आज या क्षणाला, आपण यांपैकी कुठल्याही काट्याच्या टोकाला बांधलेले असू, आपणा सर्वांना जो मध्यबिंदू ताकदीने फिरवतोय, त्याचे नाव आहे "पुढच्या क्षणी काय?" ज्याचे उत्तर कुठल्याच काट्याकडे नाही, कुठल्याच टोकाकडे नाही. त्यामुळे वाटतं की आपल्याला खरी देण आहे ती फक्त "आज" ची! या क्षणाची.

काटे बदलत राहतील, कॅलेंडर बदलत राहतील,  ताजा उरेल तो फक्त - "आज".
आयुष्यात घडून गेल्या त्या घटना होत्या. घडणार आहेत, त्या घटना ठरतील.

देवाजीच्या बटव्यातून जगायला मिळालाय तो फक्त, आपल्या हक्काचा एक "आज"! लेखा जोखा संपवून तो "आज" मात्र सिलेब्रेट करत रहावा.
येत्या वर्षी तुमच्या आयुष्यात येणारा दररोजचा "आज" तुम्हाला खूप समाधान देणारा ठरो! 
या शुभेच्छेसह- नववर्षाभिनंदन!

Happy New Year!

-बागेश्री

Monday, 25 December 2017

आजीमाय

लग्न कार्याशिवाय माझं माझ्या आजोळी, नांदेडला जाणे होत नाही.
असेच दीड- दोन वर्षांपूर्वी, मामे- भावाच्या लग्नाला गेले असता, काहीतरी छोटे मोठे सामान आणायची लिस्ट मामींनी हाती दिली. आम्ही बहिणी दुपारचे टम्म जेवून बाहेर पडणार इतक्यात "पिंके, बाहेर चाल्लीस की?" हाक आली. आमची आज्ज्जी आज ९२ वर्षांची असली तरी नजर, आवाज, सारे खणखणीत आहे. तिचा डोळा लागलाय असा माझा अंदाज होता. पण हाक आल्यावर दार ढकलून तिच्या खोलीत गेले. थंडीचे दिवस असल्याने रग ओढून पडली होती. तिची रूम, उबदार छान. "हो आज्जी, थोडे फार सामान आणायचेय, डिझायनर मुंडावळी पण, तुला काही आणू काय?" अगदी अपेक्षित प्रश्न विचारला गेल्याचं समाधान दाखवत, ती उठली.
मला वेसलीन ची डब्बी आणुन देतीस? - भाबडेपणे विचारत
देते की. अजून काही आणायचे आज्जी?
कोणती आणतीस?- पुढचा प्रश्न!
(आता आज्जीला पेट्रोलियम जेली लागणार अशी माझी स्पष्ट समजूत)
मला माहितेय. आणते बरोबर
(पण मला सवड न देता)
नको थांब. माझं ते कपाट उघड. हाताशी एवढी पोरं आहेत पण कुणालाही सांगितलं की उगं आपलं मेणासारखं कैतरी आणून द्यायलेत (हीच ती पेट्रोलियम जेली!). ती माझी कपाटातली बाटली ने. तश्शीच आणून दे मला.
(मी कपाट उघडेस्तोवर. इकडे लाखोली....)
ह्यांना कुणाला कळना. अर्ध लक्ष कुठे राहते की. मला तेच वेसलीन लागते. ह्यांनी स्वतःचं संपवतेत, माझं वापरतेत. पिंकी आमची मुंबैची. आणती बरोब्बर. (माझं नाक लगेच वर)

मी कपाटातली बाटली काढली. ते वॅसलिन- बॉडी व्हाईटनिंग- मॉइश्चराईजर होते. मार्केट मध्ये उपलब्ध असलेल्या सर्व आकारांपैकी सगळ्यात मोठी बाटली. तिला स्वतःला तेच लोशन हवे व घरातल्या इतरांनाही तिला पुरवठा करावा लागत असल्याने, मोठीच बाटली हवी होती.
मी म्हटले,
ही अशी पाहिजे ना तुला, आणते मी.
पण लगेच,
बाटली नेतीस की? ने उगी.  दुसरी आणू नकोस. मला हीच पाहिजे.
हो आज्जी. आले लक्षात. तुला अगदी अशीच आणून देते
त्यावर
पैसे आहेत की तुझ्याकडे? (मी तिकडे रिलायन्सला सिनिअर मॅनेजर वगैरे)
हो हो आहेत
बरं आण
तिच्या अंगावर रग टाकून, दार ओढताना
बरं पिंके
हे ने... (माझ्या हाती १०० ची नोट देत)
तुझ्यासाठी पण घे, काही टिकली पावडर वगैरे
हो आज्जे, सो स्विट! (तिच्या गळ्या पडत)
बरं, जा माय. उशीर करू नका. कार ने जा, कार ने या. जेवलीस की?
हो हो...

तिला बाय करून निघाले, येताना तिला हवे तेच मॉइश्चराईजर जम्बो पॅक आणले. यावर खुष होऊन तिले मला नाजूक झुमके गिफ्ट केले. (ती  नेहमीच काहितरी देत असते, हे असे फक्त बहाणे पुढे करते)

तिने दिलेले ते झुमके, कुठल्याही ट्रेडिशनल ड्रेसवर, साडीवर फार सुंदर दिसतात. मला कायम तिच्या सौंदर्यदृष्टीचं कौतुक वाटत आलंय. कुठल्याही गोष्टी ती अत्यंत चोखंदळपणे निवडते. तिच्याकडे, तिच्या घरात असलेल्या गोष्टी निर्विवाद सुंदर असतात. त्या निवडीचं मला अमाप नवल आहे.
         तिने आजोबांच्या मागे, त्या घराला कणखरपणे आकार दिलाय. तिच्या कुटूंबाचा पसारा फार मोठा असूनही, आज तिची मुले- नातवंड सारे फार यशस्वी लोक आहेत. ये यश सर्वस्वी तिचं आहे. म्हणूनच आजही तिच्या शब्दाबाहेर जाण्याची कुणाचीच प्राज्ञा नाही....
           तिच्या वागण्यातला "स्पेसिफिक" गोष्टी, स्वतःच्या स्टाईलमध्येच हवे असण्याचा अट्टहास, कुणाकडून काय काम करून घ्यावे या बाबतीतली तिची परखड नजर, नक्कीच या यशामागचं रहस्य आहे, असं मला वाटून गेलं.

आज मी तयार होताना तिने दिलेले झुमके घातले, तेव्हा तिची आठवण फार तीव्रतेने आली त्यात माझी मॉइश्चराईजरची बाटली फुस्सुक फुस्सूक करून संपल्याने, हा प्रसंग जशास तसा आठवला....

-बागेश्री






Thursday, 21 December 2017

Silence!

मी करून पाहिला आक्रोश
बोलून दाखवल्या अपेक्षा, गरजा
मला वाटलं कान आहेत
माझ्या भोवताल
पोकळ..
ज्यातून जातील शब्द आत
फुटेल संवेदनांना
पाझर...
पण
माझ्याच अंगावर कोसळला माझा आक्रोश
दगडांना भिडून....
मी ही घेतलं, स्वतःला मिटून

समजावलं स्वतःला
माझ्याभोवती झाडे आहेत
गार- हिरवी, डेरेदार
लाखो करोडो
झाडांचे जंगल
खूप उद्विग्न असता
मी बसते एखाद्या झाडाखाली शांत.
बोलणार काय त्याच्याशी, म्हणून
राहते बसून निवांत.

आता माझ्यातला मूकपणा
गहिरा होतोय,
अस्तित्वाला शांततेचं
दाट अस्तर देतोय..
जंगल होऊन उरलेल्या
झाडांचे आभार...

-बागेश्री







शब्द असतात बुडबुडे

शब्द असतात बुडबुडे
हवेत हलके तरंगतात
लोभस दिसतात...
प्रकाशकिरण आरपार होताच
सप्तरंगी हसतात
भूल पाडतात..
त्यांना सोसत नाही
सत्याचा वारा
बोचरा
शब्द टच्चकन फुटतात
मातीत जिरतात...

कृतीची जोड नसलेले
सगळेच शब्द,
फक्त
बुडबुडे.

-बागेश्री