Wednesday, 20 September 2017

वचन

प्रदीर्घ विरहानंतरच्या भेटीत
डवरलेल्या आम्रवनात
वेणूस्वरात, तू मग्न असताना..
तुझ्या पायाशी बसून
उत्तरीयाच्या टोकाशी,
माझा चाळा चाललेला असताना
एकाएकी बासरीचा स्वर थांबला, म्हणून मी
वर पाहिले मिलिंदा,
तुझे लक्ष वेधून, दूरवर बोट दाखवत विचारले
"आपण कधी उभारूया एक घर कान्हा?,
जिथे विरह नसेल, तू असशील
मी असेआणि स्थैर्य आपल्या जीवांना!"

तसे विस्मयीत नजरेने
तू माझ्या डोळ्यांत खोल पाहिलेस, कान्हा
आणि सुरू केलास काळ्या टपो-या डोळ्यांनीच संवाद
माझ्या आत्म्याशी, म्हणालास -
"तुला कधीपासून थांबावे वाटू लागले राधे?
आपण अनंत काळ होतो, आपण अनंत काळ आहोत
क्षणिक धारण केलेल्या मानवी देहाच्या
संमोहनात कशी आलीस सखे, स्थैर्य मागून बसलीस?
मी वाहत राहिलो आहे
मी वाहत राहणार आहे
थांबण्याची मुभा नाही
माझ्या आत अखंड वाहणारा प्रवाह म्हणजे "राधा"..
तिनेच स्थैर्य मागावे?
उद्या गोकूळ त्यागावे लागेल, कधीही न परतण्यासाठी
माझे कर्म अखंड पार पाडत असता राधे, प्रसंग येतील
जेव्हा तुझा हा जीवलग, विषादाने भरून जाईल
दु:खाने भारून जाईल. वाकेल पुर्णतः जगण्याच्या जडत्वाने
थांबतील वाटा. दिशाही दाही.....
तेव्हा राधे
हे माझ्या अतंस्थ प्रवाहा,
तुलाच तर माझे जगणे प्रवाही करायचे आहे
मला पार न्यायचे आहे......"
नकळत माझी बोटे तुझ्या राजस पावलांवर फिरली कान्हा,
आणि मी अबोलपणे वचनात गुरफटले....
प्रवाही राहण्याच्या....!

-बागेश्री




Friday, 15 September 2017

दिपस्तंभ

पडल्याजागीच चाचपडून पहावं
विकारांचं अस्तित्व
आत्म्याच्या गाभा-यात
आणि त्या गर्द पोकळीत
हात नुसताच फिरत रहावा..
जाणवू नयेत,
ओळखीचे स्पर्श
मखमली संदर्भ
कळावं
ह्या गाभा-यात आता नांदतो
फक्त गार काळोख...!
घ्यावं समजून की
आपण गाठलाय शांततेचा किनारा
आणि किनाऱ्यावर हा गाभारा
श्रांत, निश्चल उभा आहे...
तेव्हा
तेववून टाकावा
नंदादीप या गाभा-यात
आणि मिणमिणू द्यावा सर्वत्र ... हलका.. मऊ उजेड
कोण जाणो,
वादळात वाट चुकलेल्या
एखाद्या मुसाफिराला
जाईल गवसून किनाऱ्याची दिशा

एका श्रांत, तटस्थ दिपस्तंभामुळे!
-बागेश्री

Wednesday, 6 September 2017

दिल तो हैं दिल...

"मै दिल सें सोचता हूं, दिमाग से नहीं" ह्या आणि अशा प्रकारच्या इरसाल संवादांचा जन्म झाला आणि समस्त मानवजातीला हे पटले की जगात फक्त दोन प्रकारची माणसं असतात. एक जो दिल से सोचते हैं, बचे बाकी दिमाग सें!! पुढे पुढे मानव जसा अधिकाधिक उत्क्रांत होत गेला त्याने व्याख्या अजून विस्तृत केली, की हळवी माणसं हृदयाने विचार करतात तर वास्तववादी मेंदूने. आजच्या पिढीच्या भाषेत हृदय इमोशनल विचारांचे तर मेंदू प्रॅक्टिकल!
                अन् हृदय म्हणते, बाबांनो, तुम्ही मातेच्या गर्भात तग धरू लागल्यापासून ते तुमचा ह्या पृथ्वीवरील अवतार संपुष्टात येईपर्यंत मी फक्त आणि फक्त "पंपिंग" करतो रे. रक्त पंप करून तुमच्या अवयवांना अखंडित पुरवणे ह्यात मला क्षणाचीही उसंत नसते (ती उसंत मी घेतल्यास तुमचे काय होईल बघा तुम्हीच विचार करून, इमोशनली & प्रॅक्टीकली, बोथ!" ) .. तर अशात "विचार करणे" वगैरे रिकामे उद्योग हा माझा काही प्रांत नाही! 
       थोडक्यात, इमोशनल होणे. एखाद्या भावनेचा कडेलोट होणे, अपार सुख वा अपार दु:ख हा सारा मेंदूरावांचा खेळ! भाव- भावनांनी आपला ताबा घेणे, आपण त्यात वाहून जाणे हे सारे क्षणिक. कारण पुन्हा आपण नॉर्मल असतोच. अनेक हॉर्मोन्स पिळून, मेंदूने केलेला गडबड घोटाळा जागेवर यायला काही वेळ जातो. हृदयाचे मात्र पंपिंग मात्र तेव्हाही अखंड सुरू. आपला भावनावेगाने कडेलोट झाला तरी आणि आपण नॉर्मल झालो आपण, ते निमूट त्याचे ठरलेले काम करत राहते. तेव्हा त्याला तूर्तास तरी कुठलेही आरोपपत्र न दिलेले बरे.         
...... तुम्हाला अगदी लहानपणापासून शिकवलं जातं. "कंट्रोल".  रागावर, अतिखाण्यावर, ओरडण्यावर ह्यावर त्यावर. अनेक भावनांवर. कुठे जातात ह्या दाबलेल्या भावना? (हृदय तेव्हाही गपगुमान धडधडत आपल्या कर्तव्यात मग्न असतं, त्याचा विषयच नको). तेव्हा आपल्या आत दबलेल्या ह्या भावना निचरा न होता पडून राहतात. ह्या भावना म्हणजे "एनर्जी". होय एनर्जी म्हणजे उर्जा. आपल्याला आनंद, दु:ख, राग येतो ही प्रत्येक भावना उर्जेचे रूप. आनंद व्यक्त करायला ह्या जगाने, समाजाने परवानगी दिलेली आहे. ती उर्जा निर्माण होते, आनंद रूपात व्यक्त होते.
उर्जेचा नियम माहितीय नं? विज्ञान सांगतं
उर्जा न निर्माण होते, न नष्ट! ती फक्त एका रूपातून दुस-या रूपात रुपांतरीत होते.
ह्या जगाच्या निर्मितीपासून ते आजवर, उर्जा तिच आणि तेव्हढीच आहे. तिचे रुपांतरण मात्र अखंड सुरू आहे.
     तर सांगत हे होते की, आपल्या ह्या शिष्ट समाज व्यवस्थेत दु:ख, राग, अश्रू ह्या भावनांना सपशेल आपल्या आत दाबायला शिकवले जाते. ही उर्जा बाहेर न पडता आत ढकलली जाते. ती तिथे खदखदत राहते. कारण तिचं रूपांतरण झालंच नाही. (ह्यामुळे मात्र शांतपणे आपलं काम करणा-या हृदयावर उगाच दाब वाढू शकतो!) 
    मग मेंदूराव काय शक्कल लढवतात, की, एखाद्या प्रसंगात शिष्टाईला धरून काढू देतात राग बाहेर, अशावेळी निमित्त मिळताच थोडे थोडे काही बाही बाहेर पडत जाते (पण अजूनही संपूर्ण निचरा नाहीच हं! अनेक वर्षांचे साचलेले एका क्षणाच्या विस्फोटात कसे निपटून जाईल) पण इथे काय झाले पहा. आपण आपला राग, दुस-या कुणावर तरी काढतो आणि तो ते सारे घेऊन स्वतःमधे दाबून टाकतो.
मग आपण अगदी ह्या क्षणापासूनच काळजी घेतली तर. भावना दाबण्यापेक्षा त्या रुपांतरित करून उर्जेचा चक्क लाभ करून घेतला तर? खूप खूप राग आलाय त्याक्षणी उठून वॉक घेतला तर. किंवा सूर्यनमस्कार, योगा, डान्स. वेळ आणि जागा पाहून काहीही. मला मुन्नाभाई MBBS मधला बोमन इराणी फार आठवतोय इथे. त्याला राग आला की तो खदा खदा हसत सुटायचा (हृदयावर ताण येण्यापेक्षा हे कधीही बरे). हे सांकेतिक आहे असं गृहित धरलं तर भावनिक उर्जा आत दाबण्यापेक्षा तिला कुठलेतरी रूप दिलेले बरे. ते जितके चांगले रूप तितका तुमचा फायदा अधिक! व्यायामाचे रूप देणे हा सगळ्यांत सुंदर उपाय. नाहीतर त्वरित काही छान वाचत बसावे. त्यावर चिंतन. मेंदूला दुसरा उद्योग मिळतो. उर्जा चिंतनात रुपांतरीत होते. आपली सिस्टीम फार सुंदर आहे. तिला समजून घेऊन तिच्याशी मैत्री केल्यास आपल्यालाच अनेक फायदे आहेत.
 
            आपण सारी उर्जा आत दाबून ठेवतो म्हणून मेंदूला ते सारखे इमोशनच्या स्वरूपात मॅनेज करावे लागते. थोडक्यात सगळा कारभार त्या मेंदूरावाचा आहे हो. हृदय काय,  दिवस- रात्र इमाने- इतबारे नेमलेले काम करतोच आहे..... रक्त पुरवठा ! अविरत पंपिंग! पंपिंग & पंपिंग! त्याने विचार बिचार काही करूही नये म्हणा. बाकी मेंदूरावांचे बरे चाललेय!
-बागेश्री

Thursday, 17 August 2017

तावदान

जमेल का कधी
मनाच्या खिडकीला
बसवून घ्यायला
एक तावदान?
पातळ काचेचं,
बाहेरचं आत दिसू देणारं
आतलं मात्र काहीच न दाखवणारं
एक तावदान...!
आरपार खिडक्यांतून
बाहेरची वादळे
बेधडक शिरतात आत,
लख्ख किरणेही शिरतात आणि शिरते
धुळही..
आपलं असं हक्काचं, साधं स्वच्छ नितळ
काही उरत नाही..
प्रत्येक गोष्टींवर साचते
इतरांच्या मतांची
धूळ...!
आतलं सारं काही झटकून
घ्यावे लावून,
मनाच्या खिडकीवर
एक तावदान...
आणि नाहीच जमलं काही तर
किमान, घट्ट मिटून घ्यावेत
गहिरे गहिरे डोळे
मनाचं स्पष्ट बिंब,
सदैव घेऊन फिरणारे
पारदर्शी डोळे...!
-बागेश्री

Thursday, 10 August 2017

मोर्चा

मग काय होतं?
मग एक मोठ्ठा मोर्चा निघतो
त्यांच्या आपापसात काही मागण्या असतात म्हणे
त्याला ते मिळालं
मला नाही मिळालं
म्हणून ते रस्त्यावर येतात म्हणे
राजकारणाचा वास पसरवत
मोर्चा रस्त्यावर येतो आणि
आमच्यासारखे
कधीच
कुठल्याच मोर्च्यात सहभागी न झालेले
रस्त्यावर झालेल्या ट्रॅफिक जॅम मधून
वाट काढत
भाजी, दूधाची पिशवी घेत कसेबसे
घरी पोहोचतो..
आम्ही वर्षभर राबतो
कुठलाही टॅक्स चुकवत नाही
आमच्या मागण्या नसतात
आम्ही आवाज करीत नाही
आम्ही मूक होत नाही
की कधी मेणबत्तीही पेटवत नाही!

आम्ही निमूट मतदान करतो
दरवर्षी, न चुकता.

-बागेश्री

Monday, 7 August 2017

विलास

"शंकुतलाबाई sssss"
अशी खणखणीत हाक आली आणि आतूनच आजीने "अनंताss आले रे बाबा, बस जरा..." असं सांगितलं
लुगड्याच्या पदराने कपाळीचा घाम पुसत आजीबाई हातात चहाची कप-बशी घेऊन बाहेर आली.
बघते तर अनंता बरोबर एक साधारण १२-१४ वर्षांचं तरतरीत पोर उभं आहे.
अनंताच्या हाती चहा देत आजी म्हणाली "हा कोण रे, लक्षीचं पोर की काय?"
अतीमग्न मुद्रेने चहा बशीत ओतून फुरर्रर्र करून चहाचा आस्वाद घेत अनंता म्हणाला,  "तिचंच. उंडारत असंतय गावभर. शाळंला घातला म्हनलो ह्ये शिकल जरा, आमाला बी चांगलं दिस दावल, कस्चं काय, बापावर गेलंय, उनाड .. " म्हणत अनंताने पोराच्या डोक्यात त्याला लागेल अशी टपली मारली.
आजी कळवळत म्हणाली "अरे हात उगारु नये. पोराचं वय आडनिडं दिसतंय, काय रे नाव काय तुझं"
"विलास" स्पष्ट आवाजात उत्तर आलं
"शंकुतलाबाई, यास्नी तुमच्या स्वोधीन करतुया, कल्यान करा. एकुन एक कामाला लावा, घर- दार- शेतावरची समदी कामं द्या. दोन येळचं खाईल अन् राबल हिथच. लक्षी पोटुशी हाय, तिच्याकडे बगावं लागतंय. ह्यांचा दारूडा बाप गेलाय पळून. ह्ये उनाड होतंच माज्या पदरात आता ल्येक बी आली. एकटा जीव होतो मी, आता समदाच जीवाला घोर" अंगणातल्या नळाशी चहाचा कप विसळत अनंता अखंड बोलत होता..
आजी पोराला न्याहाळत होती. जणू हे आपल्याबद्दल बोलतच नाहीयेत अशा अविर्भावात तो स्वतःच्याच विचारात हरवलेला
"अनंता, माझी नात- नातवंड कशी शिकतात पहा, ह्यालाही शिकव. कामा-धामाने काय"
"ह्ये शिकू शकना. गाढव आहे. राबू दे. मी हात ट्येकल्येत. निघतो शेताकडं, मालकाने शिदोरी शेताकडं पाटवा सांगितलाय, देता कि पुन्ना येऊ म्हंता?"
"सगळं तयार आहे, घेऊन जा, तू तरी किती खेपा मार्शील. झालं तुझंही वय" म्हणत आजी वळली
"जनम ग्येला ह्या जहागीरदाराच्या घरी, खेपांची काय बात, तू लग्न होऊन आलीस तवा स्वागताला हाच अनंता होता बाय"
"हो रे हो" अनंता हळवा झाल्याखेरीज मालकिणीला कधी एकेरी नावाने बोलवत नसे. पोराच्या काळजीने म्हाता-याचा जीव त्रासलाय हे आजीने ओळखले, जाता जाता म्हणाली
"विलास राहील इथं, शिदोरी घेऊन जा तू. लक्षीसाठी दररोज घरचे दूध आणि तूपभात नेत जा"
विलासच्या केसातून मायेनं हात फिरवून एका हातात शिदोरी आणि एका हातत दुधाची कॅन घेऊन अनंता रवाना झाला आणि विलास नामक अवलिया जहागिरदाराच्या घरात शिरला!!

विलास तसा अंगापिंडानं मजबूत, कुठल्याही कामाला कधीही नकार न देणारा. फटकळ तरीही प्रेमळ. शकुंतलाबाईंच्या मायेने हळूहळू घरातल्या सगळ्यांच्या परिचयाचा झाला. आमच्यातला झाला. आम्हाला तसा सिनिअर होता, पण कधी कुणी त्याला दादा वगैरे म्हणालो नाही, विलू, विल्या, विलास असाच उल्लेख. आम्हाला शाळेत नेणे- आणने. ट्युशन्सला पोहोचवणे. घरात आजी, ३ काका- ३ काकू, माझे आई- बाबा ह्यांपपैकी कुणीही, काहीही काम सांगावे आणि ते त्याने चपळाईने उत्तम पुर्ण करावे, त्याच्या ह्या तत्परतेमुळे तो घरात सगळ्यांचा लाडका झाला. सणावाराला आमच्याबरोबर त्यालाही नियमित कपडे केले जायचे. शकू आजीला तो "आई" म्हणत असे.  कुठल्याही शाळेत न जाता, त्याचं जीवनाबद्दल स्वतःचं असं एक तत्त्वज्ञान होतं. "बुकं शिकून मानसाच्या आयुक्षाची पार माती होत अस्ती " हे त्यातलंच एक.  बघता- बघता शकु आजी, अनंता म्हातारे झाले. आमच्यातले कुणी बाहेरगावी शिकायला तर कुणाची लग्नं झाली. विल्या मात्र घरात तत्परतेने तसाच फिरत असे. त्याच्या हाताला काम नाही, असा क्षण नसायचाच
...आणि एके दिवशी, ओसरीवर, एकटाच स्वतःच्याच विचारात मग्न असा तो बसला असताना, शकूआजीनं मायेने विचारलं "काय रे बाबा, बरं नाही का? असा कधी बसत नाहीस तो?" विलास तंद्रीत. एक- नाही- दोन- नाही. "चहा देऊ का पोरा करून जरासा" तर डोळ्यात निश्चय घेऊन म्हणाला,
"मला बिन्नेस करायचाय, आई"
शकू आजी अवाक. तिने मला हाक मारली "विशू, पोरा बाहेर ये रे जरा...."
मी बाहेर येऊन पाहिलं तर विलास मान खाली घालून बसलेला नि आजी त्रस्त, म्हणाली-
"ह्या विलासच्या डोक्यात काय खुळ आलंय बघ, अनंता आधीच काळजी करत असतो, आणि सगळं बर्‍याबोलाचं असताना ह्याला काहीतरी अवदसा सुचते"
"मला बिन्नेस करायचा विशूभाऊ" हा ठाम. मान खालीच.
मी आजीला आत जायचं सुचवलं तशी म्हातारी काठी टेकत आत गेली.
विलासच्या डोळ्यातला हा निश्चय माझ्या खूप ओळखीचा होता. लक्षीचं पोर डॉक्टरांच्या चुकीच्या निदानामुळे गेलं तेव्हा डॉक्टरांच्या नरडीचा घोट घ्यायला निघालेला, आम्ही समजावून त्याला मागे खेचला तेव्हा स्वतःच्या बळावर डॉक्टरांवर गुन्हा दाखल करणारा आणि दर महिना तालुका कोर्टाला हजर होणारा, 'मी जिंकणारच' असा डोळ्यांतून टपटपणारा तो निश्चय.
“कसला बिझनेस करायचाय विल्या”, म्हणताच
"घरोघरी जाऊन भांडी विकीन"
"भांडी, विल्या?"
"हो" पुन्हा ठाम
"त्याला तू बिझेनेस वगैरे म्हणतोस"
"सोत्ताचं भांडवल घालून काईबी करायचं, म्हंजे बिन्नेस" ही महाराजांची थोर व्याख्या
"बरं, मग भांडवल किती लागेल?"
"लागतंय ५०० रुपयाचं, ते आहे"
"मग अडतंय कुठे?"
"घरातली कामं? आईला माजी सवय लागलीय" शकू आजीची ह्याला नेहमीच काळजी
"मी सांगेन तिला, तुझ्या बिझनेसमधून वेळ मिळाला तसा तू येत जा. तशीही आता घरात माणसं थोडी, फार काम नसतं"
" पर भाऊ तरीबी एक डाव आईशी बोलतू, माऊलीनं परवांगी दिली की जातू. तिला माजी सवय हाये"
आजीने सगळं ऐकलं असावं, विलासवर तिची आमच्याप्रमाणेच माया. ती ओसरीवर आली. येताना एक दणकट मोठ्ठी टोपली आणि डोक्याला बांधायचं मुंडासं घेऊन आली.
"तुझ्या बिझनेसला माझ्याकडून हे भांडवल. डोक्याला मुंडासे बांध, ह्या टोपलीत तुझे भांडे ठेऊन विक. बोहनी आपल्या घरापासून कर हो. काही लागलं तर सांग. दुपारचा जेवायला मात्र घरीच येत जा"
डबडबत्या डोळ्यांनी आजीच्या पाया पडत तो म्हणाला..
"आबा मला गाढव म्हंत्यात. बिन्नेस करून, कोर्टाची केस जिकलो नाही तर बघ आई. सकाळी अन संद्याकाळी घरकामाला येतो, दुसरा गडी नेमू नगंस. येतो विशूभाऊ" म्हणत विलास उत्साहाने निघाला.

कुठल्यातरी 'स्टेनलेस स्टील भांडार' वाल्याशी संधान सांधून विलासने ह्या बिन्नेसची सुरूवात केली होती. हाती घेतलेलं काम सर्वपरीने उत्तम करण्याची ह्या माणसाची वृती. गेल्या अनेक वर्षांत जहागिरदाराच्या घराला लागणा-या  किरकोळ सामानाची  खरेदी- विक्री करताना गरजेपूरता हिशोब, हातावरची आकडेमोड शिकलेला हा पठ्ठ्या बिन्नेसकरता सज्ज झाला होता. सकाळीच आमच्या घरी येऊन पटापटा  घरकामे आटोपून उन्हे वर आली की,  शकू आजीची शिदोरी घेऊन डोक्याला मुंडासे बांधूची हा गडी बिन्नेसकरता निघू लागला. दुपारभर वणवण, संध्याकाळ होताना पुन्हा आमच्या घरी परतून यायचा आणि थेट घरामागच्या गोठ्यातल्या गायींच्या सेवेस रुजू व्हायचा.
ह्या काळात माझ्याही कामाचा व्याप वाढला. विल्याशी फार बोलणे होत नसे. पण कधीतरी शकू आजी आणि ह्याचं हितगूज कानी पडायचं
"काय रे, आज कितीचा झाला धंदा?" आजी सहाणीवर वाती वळता- वळता चौकशी करे
"२० रुपयांचा असन" फर्निचरची धूळ झटकत विल्या
"वा, वा"
"घरोघरी जातोस, लोक व्यवस्थित वागवतात ना बाबा?"
"अन मग काय? काई काई बाया म्हंत्यात, कपडे घे अन भांडी दे"
"मग?"
"मी डायरेक बोलतो, बोहार वाटलो का काय? हां जुनी पुरानी भांडी द्या, मी डिशकाँट देतो"
"वा! उत्तम, एकंदर छान चाललंय की. बरं दुपारच्या बायका एकट्या- दुकट्या असतात घरात, त्यांना दारातून्च भांडी विकत जा. आजकाल लबाड असतात बायका. नको तो कांगावा करतील"
"मी उंबरा ओलांडतच नाई ना. आनि तसं बी सगळ्या बाया नसतात लबाड" ह्याच्या आवाजात आलेली नरमाई ओळखत आमची आजी लगेच
"हो का, जसं की?"
अपार लाजत "म्हंजे जसं की,  शैली"
आजी मला हाकारत "बरं का विशू, यंदा कर्तव्य आहे!! अनंताची चिंता मिटली."
मी ओसरीवर येत विचारलं
 "काय रे,  मुलीचा नाव- गाव- पत्ता काय?"
"एकवार आपलं म्हनलं की विशय सोपतो ना. माज नाव, त्येच तिचं. माजा पत्ताच तिचा पत्ता. कामं झालीत समदी, येऊ का आई? येतो विशूभाऊ"

असा अवली विल्या, जन्मजात लाभलेल्या "सेल्स" स्कीलवर उत्तम कमाई करू लागला. बघता- बघता त्याने लॉरी घेतली. लॉरी ढकलत भांडी विकू लागला. लोकांना काय हवं नको ह्या हिशोबाने त्याने भांड्यांची व्ह्यरायटी वाढवली. आमच्या अंगणात त्याच्या लॉरीची पार्किंग असे. बँकेतल्या नोकरीमुळे प्रमोशन मिळताच माझी बदली पुण्याला झाली आणि मी गृहस्थी हलवली.

घर दार, मुले, त्यांची शाळा ह्या दरम्यान मला विलास वगैरेचा विसर पडला. नाही म्हणायला शकू आजीचं खुशालीचं पत्र असायचं. तेव्हा गावच्या घरी असलेल्या दादा- वहिनी, पुतणे ह्यांच्याचसोबत अनंता- विलासची पण खबरबात कळे, तेवढच. पुण्यासारख्या ठिकाणी स्वतःचा जम बसवण्यात मी गुंतून गेलो.
                     मुलांच्या उन्हाळ्याच्या सुट्टीत मात्र हमखास गावाकडे धाव घेतली जायची. मुलांना शकू पणजीचा सहवास प्रिय. ह्यावेळी गेलो तेव्हा शकू आजीने गोठ्याजवळची अडगळीची खोली विल्याला "गोडाऊन" म्हणून दिलेली दिसली . शैली गळ्यात मंगळसूत्र, मोठ्ठं कुंकू लावून पोटूशी मिरवताना दिसली आणि आमच्या आजीकडून साजूक तुपभात विल्याच्या घरी जाऊ लागला...

हळू हळू गावातली बरीच जुनी माणसं गळून गेली. शाळेतले गणू मास्तर, शेतावरला राजा गडी, लक्षी
विल्याच्याच भाषेत सांगायचं तर- " वरची शिप्ट लागली". अनंता मात्र आता जहागीरदा रांकडे येईनासा झाला. वयामानानुसार खंगला. मी सुट्टीत आलो की हमखास त्या जुन्या माणसाची भेट घ्यायचो. मी गेलो की  "ह्या विल्याला त्या कोर्टाचा नाद सोड म्हणावं. लै पैका ग्येला त्यात, नुस्त्या तारखा देत्यात" म्हणून कळवळायचा.
                   आम्हाला बसस्टँडवर पोहोचवायला आलेला विल्या दरवेळी म्हणायचाच
"विशूभाऊ, जुने दिस गेले. या की परतून गावी. सुनं वाटतं हिकडं "
"गावी पोट कसे भरेल विल्या?"
"ते बी हायेच"
"बरं तू कोर्टाचा नाद सोड गड्या. घे मागे केस. डॉक्टर पैसेवाला. त्यापेक्षा तू तुझा बिझनेस वाढव, दुकान बिकान टाक की एक फर्मास. काही मदत लागली तर मी आहेच"
"आम्चा म्हातारा रडगानं गाईला वाटतं तुमच्याकड, बगू त्ये. ती पहा यस्टी आली तुम्ची"
हे परवलीचे संवाद

काही दिवसातच अनंता गेल्याचं समजलं. सुट्टी काढून जाता आलं नाही. पण विल्याने तेराव्याला गावजेवण घातलं. म्हाता-याची कधीतरी अन्नदानाची इच्छा होती म्हणून. त्या दोघात वाराही ठरायचा नाही. पण प्रेमाच्या कुठल्या धाग्याने जोडलेले होते, न कळे.

गावात आलेल्या मोठ्या पुरानंतर आजीला पुण्याला घेऊन यावं म्हणून मी गावी गेलो होतो. दादा वहिनीही बस्तान हलविण्याच्या बेतात होते. आजी माझ्याकडे आली की, गावचा संबंध तसाही कमीच होणार होता. घर वाहून गेल्याने,  आजीच्या परवानगीने विल्याने "गोडावून" मधेच स्वतःचा संसार मांडला होता. शैली आजीचं सारं करायची. आजीचा जीव उगाच ह्या सगळ्यांत गुंतलेला. लग्नानंतर शकू आजीचा जन्म  ह्या वाड्यात गेलेला, तिथून तिला हलवायला मलाही जड जात होतं.
   
विल्याचा निरोप घ्यायला गेलो तेव्हा, दुडदूडत त्याचं मुल समोर आलं.
"विल्या, ह्याला शिकव"
"शिकवितो"
"पुढल्या वर्षी शाळेत घाल"
तसा विल्या त्वेषाने बोलला-
"ह्याला मी वकील करनार हाये, गोरा- गरीबाला न्याय देनारा. सत्याकडुन लढनारा. खोटेपना शिकवनार न्हाइ, मोट्टा.... खूप मोट्टा वकील करीन"
आणि विलास ढसढसा रडू लागला. माझ्या अगदी लहानपणापासून धीट, कणकर, निश्चयी विल्या असा कोसळलेला मी कधीच पाहिला नव्हता...
"हरलो मी केस विशूभाऊ. वकीलाला पैसा नाइ चारला. म्हनून हरलो. आयुक्षभर अट्टास क्येला. माज्या मेल्या भावाला, माय लक्षीला कुनालाबी न्याय न्हाई मिळाला बगा. तालुक्याच्या खेपा घालून विटून गेलो. त्यो डागदर गावात मान वर करून चालतो. काइबी करता आलं न्हाई" त्याचे कढ ओसरेपर्यंत मी त्याला थोपटत होतो.
थोड्यावेळाने डोळे कोरडे करत, दूर कुठेतरी पहात म्हणाला
"माज्या पोराला मी शिकवीन, वकील करेन त्येला"
विलासच्या डोळ्यांत तोच, माझ्या ओळखीचा निश्चय दिसला.

विलासला पुन्हा एकदा जगण्याचा एक नवा उद्देश सापडला होता.

-बागेश्री

Sunday, 6 August 2017

ती बोलत नाही काही

ती बोलत नाही काही
डोळ्यांनी सुचवत जाते
निःशब्द किनारा त्याचा
श्वासाने उसवत जाते

भारल्या निळ्या डोळ्यांच्या
काठाशी काजळमाया
ती मिटते पापण त्याच्या
अंतरात उतरत जाते

ती दिसते सावळ राधा
तो गोमट गोरा कान्हा
रंगात रूप दोघांचे
मग ऐसे मिसळत जाते

ती बोलत नाही काही
डोळ्यांनी सुचवत जाते..

-बागेश्री